26 Ιουλίου, 2015

Μητέρες 30χρονων ανηλίκων: Ενας καθρέφτης της Ελλάδας

Πλάτωνας Τήνιος

Η πρόωρη συνταξιοδότηση είναι κλασσικό παράδειγμα αδιαφανούς προνομίου. Κερδίζει κάποια στενή κατηγορία, επιβαρύνεται το σύνολο. Κερδίζουν οι λίγοι τυχεροί και δικτυωμένοι, χάνουν οι πολλοί και αδαείς.

«Η Ελλάδα ως χώρα με δημογραφικό πρόβλημα προβλέπει πρόωρη συνταξιοδότηση για τις μητέρες ανηλίκων». Σωστό. «Τι σημαίνει όμως ‘μητέρα ανηλίκου’»; «Πώς έχουμε τόσες πολλές μητέρες ανηλίκων όταν δεν έχουμε ανήλικα;» Ένα απλό τεχνικό θέμα ορισμού: από το 2010 και μετά συνταξιοδοτούνται ως μητέρες ανηλίκων 50χρονες κυρίες (κυρίως από το Δημόσιο, Τράπεζες και ΔΕΚΟ) των οποίων το ‘ανήλικο’ μπορεί να είναι ως τριάντα ετών.

Οι Ευρωπαίοι εκβιαστές δεν καταλαβαίνουν ότι στην Ελλάδα χρειάζεται ο κάθε 30χρονος την μητρική στοργή. Ετσι απαιτούν την κατάργηση του δικαιώματος ως προαπαιτούμενο. Η κυβερνητική πλειοψηφία καλείται να σπιλώσει την συνείδησή της υποκύπτοντας στον εκβιασμό. Προσπαθεί εναγωνίως να αναβάλλει την απόφαση, δίδοντας την ευκαιρία σε όσες περισσότερες να σπεύσουν να μην χάσουν την ευκαιρία για σύνταξη.
Η ιστορία της πρόωρης συνταξιοδότησης μητέρων 30χρονων ανηλίκων λέει πολλά για την Ελλάδα της κρίσης – πώς ήταν και πώς είναι, πώς και ποιοι την κατάντησαν έτσι, τι πρέπει να γίνει για να ανακάμψει. Μας δείχνει πώς λειτουργεί το πολιτικό σύστημα, ποιος και πώς εξασφαλίζει και απαιτεί προνόμια, ποιος και γιατί τα υπερασπίζεται. Ποιος πληρώνει το μάρμαρο και γιατί.

Η πρόωρη συνταξιοδότηση είναι κλασσικό παράδειγμα αδιαφανούς προνομίου. Κερδίζει κάποια στενή κατηγορία, επιβαρύνεται το σύνολο. Κερδίζουν οι λίγοι τυχεροί και δικτυωμένοι, χάνουν οι πολλοί και αδαείς.

Η πρόωρη συνταξιοδότηση είναι κάτι που ο καθένας θα επιθυμούσε για τον εαυτό του: Αντί να αγωνιά αν θα έχει δουλειά και πόσο θα πληρωθεί, κάθεται σπίτι του, κάθε 30 του μηνός πιστώνεται σύνταξη με τακτικότητα που θυμίζει τις προ κρίση εποχές. Μια εξαιρετική λύση στο ατομικό του πρόβλημα.

Η ατομική λύση περιπλέκει το συλλογικό αδιέξοδο. Αν κάποιος παραιτηθεί πριν την ώρα του γίνονται τρία πράγματα: Πρώτον, στερεί από το σύστημα εισφορές. Δεύτερον, αυξάνει τη δαπάνη συντάξεων που θα πληρώνουν οι υπόλοιποι. Τρίτον, ‘κλειδώνει’ το εισόδημά του στο σημερινό επίπεδο για πάντα- βάζοντας τις βάσεις για την φτώχεια ηλικιωμένων της δεκαετίας του 2030.

Οταν είχαμε ακόμη πρόσβαση σε δανεισμό, φουσκώναμε το δημόσιο χρέος. Από το 2010 η επιβάρυνση προσωποποιείται: Την συνταξιοδότηση της γενιάς του Πολυτεχνείου την πληρώνουν τα παιδιά τους, όπως πριν. Επειδή όμως αυτό δεν αρκεί για να καλύψει τα σημερινά έξοδα, τσοντάρουν και οι γονείς μέσω των περικοπών συντάξεων. Πληρώνουν όμως και οι γείτονες - δηλαδή οι τομείς απασχόλησης που δεν έχουν πρόωρη συνταξιοδότηση και όσοι επιλέγουν να δουλεύουν περισσότερο.

Η καθιέρωση μιας νέας κατηγορίας πρόωρης συνταξιοδότησης μέσα στην κρίση επιβάρυνε την συνολική δημοσιονομική κατάσταση. Εφερε εστιασμένα οφέλη για μια τυχερή κατηγορία, αλλά χτύπησε δύο άλλες ήδη επιβαρυμένες: Τους νέους που μαστίζονται από ανεργία. Τους ηλικιωμένους που έχουν ήδη υποστεί περικοπές συντάξεων. Φορολογεί τους ήδη άτυχους για να δώσει στους τυχερούς. Παίρνει από τους φτωχούς για να δώσει στους πλούσιους.

Όμως ο πρώτος νόμος του Μνημονίου, ο νόμος Λοβέρδου-Κουτρουμάνη του 2010 (ν3863/10), βρήκε νέο κόλπο. Εισήγαγε ως νομική ευρεσιτεχνία την ‘κατοχύρωση δικαιώματος συνταξιοδότησης’ ως κάτι ξεχωριστό από την θεμελίωση. Ετσι το αν το παιδί είναι ανήλικο κρίνεται, όχι όταν η μητέρα συνταξιοδοτείται στα 50, αλλά την στιγμή που η μητέρα συμπληρώνει 20 έτη ασφάλισης: μια μητέρα που έπιασε δουλειά 20 ετών, θα εξετάσει αν το παιδί είναι ανήλικο όταν η ίδια είναι 40 ετών, κλειδώνοντας έτσι δικαίωμα να αποχωρήσει στα 50. Και όταν πια συνταξιοδοτηθεί ως μητέρα ανηλίκου το περι ού ο λόγος ανήλικο θα είναι αισίως 30 ετών. Η αδιάσειστη λογική είναι ότι όλοι κάποτε ήταν ανήλικοι πριν ενηλικιωθούν.

Εμμέσως πλην σαφώς ομολογείται αυτό που ήξεραν όλοι: Ότι η συνταξιοδότηση μητέρων ανηλίκων δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα σκανδαλώδες προνόμιο. Το προνόμια αυτό επεκτάθηκε στην αρχή της κρίσης ‘κάτω από την μύτη της τρόικας’ – διαψεύδοντας εμπράκτως ότι ‘δεν υπήρχε εναλλακτική λύση’. Υπήρχε, αλλά ήταν πολύ χειρότερη. Την εναλλακτική αυτή εφαρμόσαμε ευλαβικά για πέντε χρόνια. Τώρα που η τρόικα ‘μας πήρε χαμπάρι’, το απόκτημα του 2010 έγινε ήδη ‘κεκτημένο δικαίωμα’. Μια άλλη κυβέρνηση σθεναρά δίνει μάχες οπισθοφυλακής προκειμένου να μη θιγεί κανείς και καμία.

Συνοψίζοντας: Είχαμε ένα πρόβλημα. Το κάναμε χειρότερο. Βάλαμε τους φτωχούς να πληρώνουν τους πλούσιους. Φορτώσαμε το φταίξιμο στην τρόικα. Τώρα η νέα κυβέρνηση προσπαθεί να κρατήσει τα πράγματα όπως ακριβώς τα έφτιαξε η προηγούμενη. Καταγγέλλουμε πάλι τους ξένους που μας πήραν είδηση.

Τι μας λένε αυτά για την Ελλάδα, την κρίση, το πολιτικό σύστημα;

Όλοι στην Ελλάδα έχουμε εξασφαλίσει προνόμια. Η Ελλάδα είναι σαν ένας μεγάλος κύκλος με τον κάθε Ελληνα και Ελληνίδα να έχει το χέρι του στην τσέπη του μπροστινού του. Για τον ίδιο λόγο όλοι διαμαρτυρόμαστε για την κατάργηση των προνομίων. Δεν μας αρέσουν καθόλου οι διαρθρωτικές αλλαγές.

Το σύστημα αυτό επιτρέπει στα λίγα μεγάλα προνόμια να κρύβονται πίσω από τα πολλά μικρά. Eπιτρέπει την καθιέρωση νέων μεγάλων προνομίων κάτω από τις ευλογίες των ίδιων αυτών που θα κληθούν να τα πληρώσουν. Η διαμαρτυρία των πολλών με τα λίγα προνόμια δίδει προκάλυμμα καπνού προκειμένου οι διαμαρτυρόμενοι να συνεχίζουν να πληρώνουν για τους τυχερούς.

Το σύστημα, μέσα στην διαστροφή του, είναι ιδιοφυές: Βάζει τα πολλά κορόιδα που πληρώνουν, να υπερασπίζονται τους λίγους δικτυωμένους που εισπράττουν. Τα θύματα υπερασπίζουν τους θύτες. Οι ευθύνες εκτοξεύονται οπουδήποτε εκτός από εκεί που πραγματικά υπάρχουν: στο πολιτικό σύστημα, το παλιό, το νέο, το αναπαλαιωμένο.

* Ο Πλάτων Τήνιος είναι μέλος της Επιτροπής Διαλόγου

26 Ιουλίου 2015, Καθημερινή