4 Φεβρουαρίου, 2016

Οι «άριστοι» για την εθνική συναίνεση…

Κωνσταντίνος Γκράβας

Η χώρα περνάει μια-μια τις πίστες, εγκλωβισμένη στο παιχνίδι των Μνημονίων: Από το Μνημόνιο I στο Μνημόνιο II και από εκεί στο Μνημόνιο III...

Νοέμβριος του 2012. Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Έλληνας πρωθυπουργός προβαίνει σε σύντομη δήλωση: «Η αλληλεγγύη στην Ένωση παραμένει ζωντανή. Ο κίνδυνος εξόδου της χώρας από την Ευρωζώνη πέθανε. Η Ελλάδα δεν θα απειλήσει ποτέ ξανά την ύπαρξη του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος».

Δεκέμβριος του 2014. Οι "Times" του Λονδίνου παρομοιάζουν την Ελλάδα με ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να εκραγεί.

Ιούλιος του 2015. Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ελλάδα. Ο Έλληνας πρωθυπουργός δηλώνει μεταξύ άλλων: «Tο Grexit αποτελεί παρελθόν».

Ιανουάριος του 2016. Ο "Economist" χαρακτηρίζει ως ετοιμόρροπη την ελληνική κυβέρνηση.

Ενδιάμeσα, ραγδαία μείωση του εθνικού εισοδήματος, εκτίναξη της ανεργίας (ιδιαίτερα των νέων), αδικαιολόγητη καθυστέρηση από πλευράς ελληνικών κυβερνήσεων νοικοκυρέματος του κράτους, μαζί με το "μαρτύριο της σταγόνας" από πλευράς των πιστωτών. Εν τω μεταξύ, το πολιτικό κεφάλαιο της εκάστοτε κυβέρνησης ξοδεύεται με εκθετικό ρυθμό, πολύ νωρίτερα από τον συνήθη εκλογικό κύκλο. Σταθερά το πολιτικό σύστημα απαξιώνεται και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς χάνεται. Μεταξύ 2009, όταν οι σπόροι της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης φύτρωσαν στην αδύναμη ελληνική οικονομία, και 2016, μέσα σε μόλις επτά χρόνια δηλαδή, διεξήχθησαν πέντε βουλευτικές εκλογές και κυβέρνησαν τη χώρα τέσσερις πρωθυπουργοί.

Παράλληλα, οι υπερσυντηρητικοί κύκλοι φαίνεται πως εργάζονται συστηματικά επί του σεναρίου μετατροπής της Ελλάδας σε Ιφιγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. Σε ομιλία του αυτές τις μέρες, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Wolfgang Schaeuble δεν παρέλειψε να αποκαλύψει ότι το 2011 είχε προτείνει στον Έλληνα ομόλογό πως θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη για μερικά χρόνια, με αντάλλαγμα ένα μεγάλο χρηματοδοτικό πακέτο ως βοήθεια. Ενώ είναι νωπό ακόμη στον πυκνό πολιτικό χρόνο που διανύουμε το γερμανικό e-mail του περασμένου καλοκαιριού, μέσω του οποίου ο κ. Schaeuble διεμήνυε απειλητικά ότι αν η ελληνική κυβέρνηση δεν προχωρήσει σε πιο δραστικές μεταρρυθμίσεις θα πρέπει να προταθεί ένα time-out από την Ευρωζώνη.

Η πραγματικότητα είναι ότι η χώρα βαδίζει διαρκώς επί ξυρού ακμής τα τελευταία χρόνια. Και αυτό που πρέπει να απασχολήσει το πολιτικό σύστημα και ιδιαίτερα τα κόμματα εξουσίας είναι ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται... Και μάλιστα επαναλαμβάνεται σπειροειδώς: Η χώρα περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της, κυνηγάει συνεχώς την ουρά της, την ώρα που η Ευρωζώνη εξελίσσεται θεσμικά και ενδυναμώνει την αρχιτεκτονική του ευρώ. Κι αν πράγματι η ιστορία επαναλαμβάνεται, εκτιμούμε για την τρέχουσα διαπραγμάτευση ενόψει της πρώτης αξιολόγησης του τρίτου προγράμματος (déjà vu της πέμπτης αξιολόγησης του δευτέρου, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ) περιορισμένα μεν περιθώρια ευελιξίας από τους Ευρωπαίους εταίρους και δανειστές, κανένα δε από την πλευρά του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Σε αυτό το πλαίσιο, αναδύεται ως ζωτικής σημασίας για το συμφέρον της πατρίδας μας η δημιουργία ενός οράματος με ορίζοντα μεσο-μακροπρόθεσμο, χαρακτήρα πολυδιάστατο και χρώμα ακομμάτιστο, υπερκομματικό. Διότι ποτέ δεν ξεπεράστηκε μια κρίση χωρίς την ύπαρξη προσωπικοτήτων με χαραγμένο όραμα στο ιδεολογικό ημισφαίριο του εγκεφάλου. Διότι ποτέ δεν επιβίωσε ένα σχέδιο δράσης δίχως την ηγεσία ανθρώπων του οράματος, των ρεαλιστικών με φαντασία στρατηγικών. Διότι ουδέποτε υπερνικήθηκαν οι φυγόκεντρες δυνάμεις αποσύνθεσης του κοινωνικού ιστού χωρίς την ξεκάθαρη διατύπωση μιας στρατηγικής με ορίζοντα δεκαετίας και την εμφύσηση ενός οράματος υπαρξιακού στις νεότερες γενιές.

Δεν πρόκειται για μία ρομαντική αναζήτηση οραματικής ύλης, για μία φιλοσοφική ανάγκη ένδυσης ενός οραματικού μανδύα, ή για μία ουτοπική τοποθέτηση που καταπνίγει εν τη γενέσει την εφικτότητα των λύσεων. Τουναντίον, η παντελής έλλειψη οράματος στοιχίζει πολύ ακριβά, υποβιβάζοντας την πολιτική πραγματικότητα, απομακρύνοντας ηθικά και συναισθηματικά τους πολίτες από την πολιτική τάξη, πλήττοντας τελικά το κύρος της χώρας μας υποτασσόμενης σε κελεύσματα αναντίστοιχα ως προς το πολιτισμικό, ιστορικό ειδικό βάρος της στο παγκόσμιο στερέωμα.

Εμείς οι πολίτες, οφείλουμε και δικαιούμαστε να αξιοποιήσουμε το πέρασμα από την κρίση στο βαθμό που μας αναγκάζει να αναθεωρήσουμε το σύστημα αξιών μας, τόσο σε συλλογικό, όσο και σε ατομικό επίπεδο. Να απαιτούμε διαρκή εκπαίδευση, επιμόρφωση, δια βίου μάθηση. Να εμπνεόμαστε ακόμα και στους πιο χαλεπούς καιρούς, να σκεπτόμαστε και να λειτουργούμε ως μέρη ενός μηχανισμού δημιουργίας συνεκτικής ύλης, ώστε να εδραιωθεί η πεποίθηση ότι αναγκαία συνθήκη για το ατομικό συμφέρον είναι η συλλογική θεώρηση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί.

Στην άσκηση εξουσίας θα πρέπει να προσκληθούν οι "άριστοι" από τους "μέσους" ανθρώπους. Η μεσότητα ως Αριστοτελική έννοια είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της συνεκτικής ύλης στην κοινωνία. Η αυτο-οργάνωση μιας τέτοιας ηγετικής ομάδας από τους "αρίστους" θα μπορέσει να λειτουργήσει ως πυρήνας για την εθνική συναίνεση και να εκπονήσει νηφάλια το απαραίτητο νέο κοινωνικό συμβόλαιο στη νέα εποχή που ήδη διανύουμε. Ένα κοινωνικό συμβόλαιο αποδεκτό ιδανικά από διευρυμένη κοινωνική πλειοψηφία.

* Ο Κωνσταντίνος Γκράβας είναι συντονιστής του τομέα Οικονομίας, Χρηματοπιστωτικών και Ανάπτυξης

Capital