3 Οκτώβριος, 2016

Το πελατειακό κράτος και ποιοί το υπηρετούν

Γιώργος Μαυρωτάς

Μία από τις βασικότερες παθογένειες της πολιτικής ζωής της Ελλάδας είναι το πελατειακό κράτος. Με τον όρο πελατειακό κράτος εννοούμε την αντιμετώπιση των πολιτών ως πελατών που πρέπει να εξυπηρετηθούν σε βάρος της ίσης μεταχείρισης, των κανόνων, της διαφάνειας και της αξιοκρατίας. Κι εδώ μπαίνει από τη στελέχωση του δημοσίου ως τις δουλειές με το κράτος και τα διάφορα μικρά ή μεγάλα ρουσφέτια σε πολίτες και ομάδες πολιτών.

Ας ξεκινήσουμε από τη στελέχωση του δημοσίου. Όταν κάθε κυβέρνηση βλέπει το κράτος ως κομματικό φέουδο ή λάφυρο, όταν οι περίπου 10,000 θέσεις σε δημόσιους οργανισμούς είναι για τα παιδιά του κόμματος, η δημόσια διοίκηση θα είναι πάντα όμηρος πελατειακών αντιλήψεων. Το ψάρι δηλαδή βρωμάει από το κεφάλι. Διοικητές οργανισμών, διοικητικά συμβούλια, μετακλητοί, αποσπασμένοι, ένας ολόκληρος στρατός από ανθρώπους που περιμένουν να τους ανταμείψει το κόμμα. Όταν όμως ένας προϊστάμενος είναι «φυτευτός» κι όχι αξιοκρατικά επιλεγμένος, μοιραία δεν μπορεί να εμπνεύσει τους υφισταμένους και θα κάνει κι αυτός επιλογές «αυλής» κι όχι αξιοκρατίας. Επίσης αυτή είναι η ασφαλέστερη συνταγή για να διαρρηγνύεται η συνέχεια του κράτους όπου ακόμα και στην αλλαγή υπουργών αλλάζει συθέμελα η δομή κάθε υπουργείου.

Έτσι η δημόσια διοίκηση απενεργοποιείται και κουμάντο κάνουν οι εγκάθετοι του κάθε κόμματος, που συνήθως δεν έχουν και τα απαιτούμενα προσόντα και συνήθως φροντίζουν την πολιτική καριέρα του υπουργού. Οι «εγκάθετοι» αυτοί δεν προκύπτουν από ανοιχτές διαδικασίες με την απαιτούμενη διαφάνεια ώστε να προωθείται η αξιοκρατία αλλά από απ’ ευθείας αναθέσεις ρόλων στους «δικούς μας».

Αυτό βέβαια δεν είναι κάτι που το έφερε ο ΣΥΡΙΖΑ, μην τρελλαθούμε κιόλας. Αναπτύχθηκε κυρίως επί ΠΑΣΟΚ και ΝΔ και οι όποιες προσπάθειες αντιμετώπισης του φαινομένου αυτού (ΑΣΕΠ , opengov κλπ) υπονομεύθηκαν κυρίως εκ των έσω. Ο ΣΥΡΙΖΑ όμως ήρθε με σημαία την καταπολέμηση του πελατειακού κράτους και την αξιοκρατία και συνεχίζει τις ίδιες πρακτικές.

Επίσης ένα άλλο πεδίο δόξης λαμπρόν της πελατειακής πρακτικής είναι οι μεταθέσεις και αποσπάσεις στρατιωτικών, εκπαιδευτικών και άλλων δημοσίων υπαλλήλων που δημιουργεί μια δεξαμενή ψηφοφόρων, υποχρεωμένους σε πολιτικούς που αναλαμβάνουν τέτοιες διευθετήσεις.

Γιατί όμως θα μου πείτε δεν υπάρχουν ξεκάθαρες διαδικασίες για όλα αυτά; Το πολιτικό σύστημα νομίζω ότι επίτηδες δεν δημιουργεί διαφανείς και αξιοκρατικές διαδικασίες, ώστε να αντλεί εξουσία από τη δυνατότητα να κινείται στη γκρίζα ζώνη και να μπορεί να εξυπηρετεί τους πελάτες – πολίτες, να κάνει δηλαδή τα ρουσφετάκια του. Έτσι έχουμε τους πολιτικούς ρουσφετοπατέρες που προσπαθούν να βολέψουν τους συντοπίτες τους κάνοντας διάφορες χάρες με αντάλλαγμα την ψήφο τους στις εκλογές.

Μία δεύτερη σημαντική δραστηριότητα του πελατειακού κράτους είναι η διαδικασία νομοθέτησης με φωτογραφικές διατάξεις είτε με νομοσχέδια είτε κυρίως με τροπολογίες που δεν χρειάζεται να υποστούν τη βάσανο της κοστολόγησης ή της επεξεργασίας σε επιτροπές. Αυτές οι κοινοβουλευτικές πρακτικές θα πρέπει να σταματήσουν, ή τουλάχιτον να ψηφίζονται με τον τρόπο αυτό πραγματικά επείγοντα θέματα και μάλιστα με αυξημένη πλειοψηφία ώστε να υπάρχει η διακομματική συναίνεση και να μην φέρνει ο καθένας ότι θέλει να περάσει στα σκοτεινά.

Ποια είναι όμως η θεραπεία σε όλα αυτά; Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό, διαδικασίες υπάρχουν. Στη στελέχωση του Δημοσίου χρειάζεται μια αξιοκρατική διαδικασία όπως οι εξετάσεις του ΑΣΕΠ συνδυασμένες με άλλα κριτήρια όπως κοινωνικά κριτήρια, προϋπηρεσία κλπ. Με διαφανείς όμως διαδικασίες και δημοσίευση όλων των στοιχείων ώστε να μην υπάρχουν οι γκρίζες ζώνες που επιτρέπουν «επεμβάσεις».

Στις σχέσεις πολίτη – κράτους χρειάζεται διαφάνεια και καθαροί κανόνες. Για το λόγο αυτό επείγει ο εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών, η δικτύωση τους και η ανοιχτή πρόσβαση σε δεδομένα. Και θα πρέπει αυτές οι διαδικασίες να μην μπορούν να παρακαμφθούν. Έτσι η εξουσία του πολιτικού ή του οποιουδήποτε για να κάνει το ρουσφέτι ή να επιταχύνει διαδικασίες εκμηδενίζεται.

Στη Βουλή συνεχώς ψηφίζονται νόμοι για να προωθήσουν υποτίθεται την αξιοκρατία αλλά δεν εφαρμόζονται ή έχουν εντέχνως και σχετικά παράθυρα. Και αυτή είναι μια μεγάλη παθογένεια: συνήθως στην Ελλάδα ψηφίζουμε νόμους χωρίς όμως να θέλουμε να τους εφαρμόσουμε (βλ. π.χ αντικαπνιστικό νόμο) και τελικά απενεργοποιούνται με την πάροδο του χρόνου. Τέτοιους νόμους, που υπάρχουν στα ΦΕΚ αλλά όχι στην πράξη μπορούμε να βρούμε πολλούς….

Γιατί όλα αυτά δεν γίνονται. Γιατί κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει η πολιτική βούληση. Κυριαρχεί η παλαιοκομματική νοοτροπία στα κόμματα που κυβέρνησαν και κυβερνούν. Δεν θέλουν να απεμπολήσουν ένα κομμάτι της εξουσίας τους που αποφέρει ψήφους. Και δυστυχώς οι ψηφοφόροι έχουν μάθει να ψηφίζουν με κριτήριο το που έχουν «άκρες», ποιος τους έχει υποσχεθεί ότι θα τους κάνει «το ρουσφέτι» . Πρέπει λοιπόν οι πολιτικοί να πείσουμε τον κόσμο ότι προχωράς ανάλογα με την αξία σου και όχι τη γνωριμία σου. Όμως για να πείσουμε τον κόσμο πρέπει να ξεκινήσουμε από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Καλές λοιπόν οι διακηρύξεις των ηγεσιών αλλά, βλέποντας το πολιτικό προσωπικό τα τελευταία χρόνια και τις διάφορες συμπεριφορές στη Βουλή, επιτρέψτε μου να έχω αμφιβολίες για το πόσο πραγματικά επιθυμούν την καταπολέμηση του πελατειακού κράτους. Ένα πελατειακό κράτος που εξυπηρετεί τους περισσότερους από αυτούς αλλά δυστυχώς δεν εξυπηρετεί τη χώρα…

*O Γιώργος Μαυρωτάς είναι Βουλευτής Αττικής

Πηγή: Kontra news