12 Απριλίου, 2018

Το ασφαλιστικό μετά τα Μνημόνια

Πλάτωνας Τήνιος

Μία Μνημονιακή μεταρρύθμιση / τέσσερις χρόνοι

Το 2019 η Ελλάδα θα έχει ένα ενιαίο κρατικό διανεμητικό σύστημα συντάξεων. Το ίδιο σύστημα παροχών θα εφαρμόζεται σε όσους δουλεύουν σήμερα, όσους δούλευαν από το 2010 αλλά και όσους δούλευαν (ή ήταν σύζυγοι θανόντων που είχαν δουλέψει) και πριν το 2010, πριν και μετά το 1993. Όλοι θα πληρώνουν τις ίδιες εισφορές – 20% για κύρια, 7% για επικουρική, 4% για εφάπαξ και 6% και κάτι ψιλά για υγεία. Υπάγονται σε ένα φορέα για κύρια και εφάπαξ και σε έναν άλλο για επικουρική. Ασφαλιστική ενοποίηση σε χρόνο μέλλοντα, ενεστώτα, παρατατικό και υπερσυντέλικο.

Η κομματική αντιπαράθεση έχει στόχο να κρύψει τη βασική αλήθεια ότι κάτω από το ενιαίο οικοδόμημα υπάρχει υπογραφή τριών αρχιτεκτόνων και ενός εμπνευστού. Το κάθε κόμμα εξουσίας (ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ) προώθησε τμήματα ενός ενιαίου σχεδίου. Το ενδιαφέρον είναι ότι, όταν έβαζε ο καθένας το λιθαράκι του, διαμαρτυρόταν ότι το έκανε κάτω από την αφόρητη πίεση της τρόικας. Μετά την ψήφιση του κάθε νόμου, οι προ ολίγου διαμαρτυρόμενοι πόζαραν αυτάρεσκα ως σωτήρες των συντάξεων. Τελευταία στη διαπρεπή αυτή ακολουθία η κυρία Αχτσιόγλου, η οποία περηφανεύτηκε στην "Καθημερινή" στις 11 Μαρτίου ότι οι νέες συντάξεις είναι οι πιο γενναιόδωρες στην Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα κοστίζουν κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Η συμβολή του Νόμου Κατρούγκαλου

Αν ο ΣΥΡΙΖΑ ολοκλήρωσε και απλώς τελεί τα εγκαίνια του μνημονιακού οικοδομήματος, τότε τι πρόσθεσε ο Νόμος Κατρούγκαλου; Η συνεισφορά του πρέπει να αναζητηθεί σε τρεις κατευθύνσεις.

Πρώτον, στην εμμονή στη μνημονιακή γραμμή. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η Επιτροπή Σοφών που είχε συστήσει ο ίδιος ο κ. Κατρούγκαλος εισηγήθηκε τον Οκτώβριο 2015 ανάκρουση πρύμνας και αναθεώρηση της γενικά αποδεκτής γραμμής. Πρότεινε την επέκταση των ατομικών λογαριασμών, την ενσωμάτωση των επικουρικών συντάξεων στις κύριες και την έναρξη νέου κεφαλαιοποιητικού πυλώνα. Ο νόμος τελικά απέρριψε αυτές τις καινοτομίες και επέλεξε τον σίγουρο συντηρητισμό της εμμονής στις αρχές του Νόμου Λοβέρδου, στην επιβεβαίωση της γραμμής Βρούτση. Η μεγάλη επιλογή που ενσωματώθηκε στο νέο σύστημα είναι η απόδοση προτεραιότητας στις συντάξεις και όχι στην οικονομία· η προσπάθεια διάσωσης όσων παροχών ήταν δυνατόν, με κόστος τη μεγάλη επιβάρυνση της παραγωγής.

Δεύτερον, στην παράκαμψη της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας περί αντισυνταγματικότητας των περικοπών μετά το 2012. Το έκανε αυτό με τη μέθοδο του επανυπολογισμού των υφιστάμενων συντάξεων, προκειμένου να περικοπεί η προσωπική διαφορά. Με αυτόν τον τρόπο όλοι θα υφίστανται το νέο σύστημα υπολογισμού της σύνταξης. Ο νόμος Κατρούγκαλου του 2016 εδραίωσε τη βασική αρχή της κατάργησης (μέσω του συμψηφισμού με μελλοντικές αυξήσεις). Η διάδοχός του, ένα χρόνο αργότερα, απλώς μετέφερε το μαχαίρι λίγο εμπρός, υποχρεώνοντας την περικοπή της προσωπικής διαφοράς για την 1/1/2019 και συνεχίζοντας με συμψηφισμούς για όσα ξέφτια μένουν. Οι λεπτομέρειες του τι σημαίνει αυτό για ατομικές περιπτώσεις δεν φαίνεται να απασχόλησαν τους εμπνευστές του νόμου.

Τρίτον, στην ευρηματική εφαρμογή της θεμελιώδους αρχής των κρατικών συντάξεων: πρώτα βρίσκουμε λεφτά για σήμερα και αύριο έχει ο Θεός. Έτσι η απόχη των εισφορών βρήκε νέους πελάτες για την πληρωμή εισφορών – αγρότες και αυτοτελώς απασχολούμενους - και νέες κατηγορίες εισοδήματος μισθωτών. Το έκανε αυτό, όμως, χωρίς καμιά διαβεβαίωση ότι τα αυξημένα δικαιώματα που δημιουργούν οι επιπλέον εισφορές (α) είναι πράγματα επιθυμητά και (β) υφίσταται ρεαλιστική πιθανότητα να πληρωθούν. Η παλιά ιδέα του διανεμητικού συστήματος συντάξεων βρήκε ξανά εφαρμογή – πρώτα παίρνω τα λεφτά για να πληρώσω τις σημερινές συντάξεις, και αργότερα λέω ότι έπεσα έξω στους υπολογισμούς και (με βαριά καρδιά) πρέπει να κόψω τις συντάξεις που προκύπτουν. Το ασφαλιστικό αεροπλανάκι ξαναπετά.

Μια ευρεσιτεχνία που οφείλει να πιστωθεί στον ΣΥΡΙΖΑ του Τρίτου Μνημονίου είναι η ανακάλυψη ότι η αναμπουμπούλα του blame game των Μνημονίων κρύβει φλέβα παροχών. Ο ΣΥΡΙΖΑ της πρώτης περιόδου θεωρούσε ότι, αν μια περικοπή μπορεί να χρεωθεί στην τρόικα, τότε το πολιτικό κόστος περιορίζεται - αρκεί απλώς να καταγραφεί ότι δόθηκε ηρωική μάχη. Ο ΣΥΡΙΖΑ της ώριμης φάσης ανακάλυψε ότι όποια ποσά φαίνονται ότι περιέκοψε η τρόικα, είναι σαν να έχουν κερδηθεί. Αυτό γίνεται επειδή τα ίδια ποσά μπορούν αργότερα να ξαναμοιραστούν σε φίλους και συγγενείς, μέσω διορισμών ή κοινωνικών επιδομάτων. Η αρχή έγινε σε μακροοικονομικό επίπεδο όταν υπερβάσεις στην φορολόγηση μοιράστηκαν ως κοινωνικό επίδομα. Ο νόμος Κατρούγκαλου επεκτείνει το νέο "λεφτά υπάρχουν" στις περικοπές συντάξεων. Με τη λογική αυτή, η περικοπή της προσωπικής διαφοράς δεν είναι τραγική παρέμβαση στα οικονομικά ηλικιωμένων φτωχών ανθρώπων. Αντιθέτως είναι χρυσή ευκαιρία να μοιραστούν νέα ποσά "με σφραγίδα ΣΥΡΙΖΑ". Όσα περισσότερα περικόπτουν οι κακοί της τρόικας, τόσα περισσότερα θα έχουν να μοιράζουν οι καλοί της κυβέρνησης.

Το ασφαλιστικό στο μέλλον

Η κ. Αχτσιόγλου περηφανεύεται ότι έλυσε το ασφαλιστικό. Το ίδιο έκανε και ο κ. Βρούτσης το 2014 και πριν από εκείνον ο κ. Λοβέρδος το 2010. Το ενδιαφέρον είναι ότι και οι τρεις αποδεικνύουν ότι έχουν δίκιο με τον ίδιο τρόπο: Χρησιμοποιούν προβολές από σήμερα ως το 2060 που δημοσιοποιεί η ΕΕ για να αποδείξουν ότι «λεφτά υπάρχουν». Οι πρώτοι δύο συνόδευσαν τις διαβεβαιώσεις τους με περικοπές συντάξεων λίγους μήνες μετά· οι περικοπές σήμερα έρχονται προκαταβολικά. Η πραγματικότητα συστηματικά εκδικείται τις φιλόδοξες διαβεβαιώσεις.

Όμως το ασφαλιστικό του μνημονίου δεν χρειάζεται λογιστικές εγγραφές για να αποτύχει. Το βασικό του πρόβλημα δεν είναι λογιστικό, αλλά οικονομικό. Το νέο σύστημα είναι υπερβολικά κρατικό, υπερβολικά άκαμπτο και υπερβολικά ακριβό. Ένα σύστημα που επικαλείται την αλληλεγγύη για να σκοτώσει την παραγωγή.

Όταν η χώρα χρειάζεται συντάξεις για το 2060, οι μνημονιακές κυβερνήσεις μας προίκησαν με ένα σύστημα του 1960. Γνώριμο μεν· καταστροφικό δε.

* Ο Πλάτων Τήνιος είναι υπεύθυνος του τομέα Ασφάλισης

Πηγή: Capital.gr