24 Μάρτιος, 2019

Τεκνοθεσία για ομόφυλα ζευγάρια από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Βασίλης Σωτηρόπουλος

Οδεύουμε προς τις Ευρωεκλογές και για μία ακόμη φορά τα Ελληνικά κόμματα τηρούν σιγή ιχθύος ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα και ειδικά τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων. Ζούμε σε μια κοινωνία που εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη βαθύτατες αποκλίσεις ως προς την ισότητα. Που άνθρωποι δολοφονούνται μέρα μεσημέρι σε κεντρικές πλατείες λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού τους και της ταυτότητας φύλου τους και είναι μια "κανονικότητα" και μια "κακιά στιγμή". Πώς είναι δυνατόν να διεκδικούν άτομα την ψήφο για τον κατ' εξοχήν θεσμό της υπεράσπισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και να αφήνουν ένα τόσο μεγάλο κενό ανοικτό έστω στη ρητορική τους;

Ειδικά ως προς το θέμα της τεκνοθεσίας, μόνο το Ποτάμι έχει δράσει ενεργητικά για την κάλυψη και του συγκεκριμένου κενού ισότητας. Συγκεκριμένα, το 2015, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ έφερε το νομοσχέδιο για το σύμφωνο συμβίωσης, το Ποτάμι κατέθεσε τροπολογία ώστε να αναγνωρίζεται η γονεϊκή ιδιότητα στην δεύτερο, μη βιολογικό γονέα ενός παιδιού που ζει και μεγαλώνει σε μια ομόφυλη οικογένεια. Όμως, ο υπουργός Δικαιοσύνης του ΣΥΡΙΖΑ δεν έκανε δεκτή την τροπολογία! Επομένως, ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει σταθερά ένα βήμα πίσω (τουλάχιστον) στα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα, ενώ πολλά βήματα πίσω παραμένουν και τα άλλα κόμματα που έθεταν και ως προϋπόθεση για να υπερψηφίσουν το σύμφωνο συμβίωσης ότι δεν θα αφορά και την τεκνοθεσία! Σημειωτέον ότι η αναδοχή τέκνων και από ομόφυλα ζευγάρια που έχει ψηφιστεί είναι ένας εντελώς διαφορετικός θεσμός, ο οποίος δεν οδηγεί στην δημιουργία οικογένειας, αφού η αναδοχή δεν ιδρύει συγγένεια του τέκνου προς τους αναδόχους.

Επειδή ως δικηγόρος έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα με νέα ζευγάρια και με την σύναψη συμφώνων συμβίωσης, γνωρίζω το πρόβλημα που δημιουργείται, ιδίως σε ζευγάρια γυναικών όπου η μία σύντροφος κυοφορεί και φέρνει στον κόσμο ένα παιδί, αλλά η άλλη σύντροφος δεν μπορεί να αναγνωριστεί ως γονέας. Είναι πολύ χαρακτηριστικές εκείνες οι περιπτώσεις (και δεν είναι μία και δύο!) που ένα παιδί έχει γεννηθεί στο εξωτερικό ενώ οι γονείς του έχουν τελέσει ομόφυλο γάμο ή έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης κι ενώ το τέκνο έχει Ελληνική ιθαγένεια οι ληξιαρχικές υπηρεσίες του Ελληνικού Κράτους αρνούνται να εγγράψουν το παιδί με το επώνυμο που επιλέγουν οι γονείς του, αρνούνται να το εγγράψουν στην κοινή οικογενειακή μερίδα που ανοίγει στο δημοτολόγιο με το σύμφωνο συμβίωσης και δημιουργούνται έτσι πάρα πολλά προβλήματα. Το Ελληνικό κράτος να αρνείται να εγγράψει έναν ακόμη Έλληνα πολίτη, λόγω του φύλου των γονέων του! Χρειάστηκε η παρέμβαση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και του Συνηγόρου του Πολίτη για να βρεθούν πρακτικές προσωρινές λύσεις ώστε τα παιδιά να μην μείνουν τελείως στον "αέρα", αλλά να εγγραφούν με επώνυμα διαφορετικά από αυτά που επιθυμούν οι γονείς τους, παρόλο που για τα ετερόφυλα ζευγάρια η επιλογή του επωνύμου του τέκνου είναι μια ελεύθερη επιλογή!

Στο ζήτημα της τεκνοθεσίας, τυπικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ε.Ε. δεν μπορεί να παρέμβει ευθέως. Το οικογενειακό δίκαιο είναι αυστηρά κρατική αρμοδιότητα και επομένως για τον Αστικό Κώδικα που ορίζει νομικά τί εστί συγγένεια, αποκλειστικά υπεύθυνο είναι το Κράτος και όχι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν όμως σημαντικές εξαιρέσεις στις οποίες η Ε.Ε. μπορεί να παρέμβει ακόμη και υπέρ της τεκνοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια. Ως γνωστόν εκτός από την Ελληνική ιθαγένεια, έχουμε κι άλλη μία: την Ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Εκεί μπορεί να παρέμβει η Ε.Ε. για να διασφαλίσει ότι ουδείς θα υφισταται διακρίσεις ως προς την απόκτηση της Ευρωπαϊκής ιθαγένειας λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού και του φύλου των γονέων του. Εμμέσως, η Ε.Ε. συνέβαλε στην αναγνώριση του συμφώνου συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια παρεμβαίνοντας κατ' αποτέλεσμα στο οικογενειακό δίκαιο όταν θέσπισε την Οδηγία 2004/38 ("σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών"), με την οποία διευκολύνεται η είσοδος στην Ε.Ε. για τον σύζυγο ή και σταθερό σύντροφο ενός πολίτη της Ε.Ε. όταν το άτομο αυτό είναι πολίτης τρίτης χώρας (εκτός Ε.Ε.). Με αυτόν τον τρόπο η Ε.Ε. αναγνώρισε δικαιώματα και για τα ομόφυλα ζευγάρια χωρίς να παρεμβαίνει ευθέως στο οικογενειακό δίκαιο, αλλά δίνοντας τον τόνο για τις μεταβολές που πρέπει να γίνουν σε αυτό από τα κράτη.

Αντίστοιχα. το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ασχολείται και με τα δικαιώματα του παιδιού. Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιωμάτα του Παιδιού ορίζει ότι κανένα παιδί δεν πρέπει να μένει χωρίς ιθαγένεια και να υφίσταται διακρίσεις λόγω ιδιοτήτων που έχουν οι γονείς του. Στις 19 Φεβρουαρίου 2019, το Ευωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε το κείμενο με τίτλο "Μέλλον του Καταλόγου Δράσεων για τα άτομα ΛΟΑΔΜ 2019 - 2024". Εδώ τίθεται όλη η ΛΟΑΤΚΙ ατζέντα του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου! Στον αριθμό 10 του ψηφίσματος αυτού, το Ευρωπαϊκό Κοινβούλιο απευθύνεται προς την Ευρωπαϊκή Επιτροή (που έχει την νομοθετική πρωτοβουλία στην Ε.Ε.) και την καλεί "να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για να διασφαλίσει την ελεύθερη κυκλοφορία για όλες τις οικογένειες, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών ΛΟΑΔΜ, σύμφωνα με την πρόσφατη υπόθεση Coman του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης".( H υπόθεση Coman αφορούσε αναγνώριση δικαιωμάτων από τον γάμο που είχε τελέσει Ρουμάνος με Αμερικάνο, ενώ στην Ρουμανία δεν αναγνωρίζεται ο γάμος) Άρα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη εντοπίσει το πρόβλημα για τις χώρες της Ε.Ε. που δεν αναγνωρίζουν την τεκνοθεσία για τα ομόφυλα ζευγάρια καθώς και τα προβλήματα που εντοπίζονται στα δικαιώματα των ίδιων των παιδιών που έχουν γεννηθεί σε οικογένειες ομόφυλων και δεν αναγνωρίζονται ως τέκνα τους απο τις εθνικές νομοθεσίες όπως η Ελλάδα! Και καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να φέρει μια προτεινόμενη Οδηγία, όπως αυτή του 2004/38, ώστε να αναγνωρίζονται και τα τέκνα των ομόφυλων ως μέλη οικογένειας.

Συνεπώς, μολονότι τυπικά η Ε.Ε. δεν παρεμβαίνει στο οικογενειακό δίκαιο των κρατών, η παρέμβασή της πρέπει να γίνει για την αναγνώριση της ελεύθερης κυκλοφορίας και της Ευρωπαϊκής ιθαγένειας των παιδιών όταν αυτά παρεμποδίζονται από την εθνική νομοθεσία. Σε αυτό το πεδίο λοιπόν πρέπει να δοθούν νέες ευρωπαϊκές μάχες, ώστε να αποκατασταθούν τα δικαιώματα των παιδιών, αλλά και των γονέων τους, χωρίς διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου. Αυτές είναι οι μάχες που πρέπει να δώσουμε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την περίοδο 2019 - 2024.

* Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος είναι δικηγόρος, υποψήφιος Ευρωβουλευτής με το Ποτάμι