13 Σεπτεμβρίου, 2017

Πρόοδος και προοδευτικοί

Σώτη Τριανταφύλλου

Στο πολιτικό μας λεξιλόγιο «προοδευτικός» σημαίνει κεντροαριστερός, αριστερός, ή κομμουνιστής· έτσι κι αλλιώς, καλός άνθρωπος. Όμως ο όρος έχει παλιώσει και φθαρεί μαζί με την έννοια της προόδου. Η πρόοδος, όπως πολλές αξίες της νεωτερικότητας, χρειάζεται επαναπροσδιορισμό: Ποιο είναι το περιεχόμενό της σήμερα; Τι θα πει εξέλιξη, ανάπτυξη, βελτίωση; Η πρόοδος, θα συμφωνήσουμε όλοι, δεν είναι αναγκαστικά ευνοϊκή για την ποιότητα της ζωής: η μαρξιστική ιδέα, που έχει εξαντληθεί, δεν αφορά μόνο το μέλλον· αφορά επίσης το παρελθόν το οποίο οι μαρξιστές θέλουν να διαγράψουν – εκτός από τις «μαρξιστικές» του σελίδες, τις «γραμμένες με αίμα», τις ανεξίτηλες.

Ο προοδευτισμός είναι η άλλη όψη αυτής της επιλεκτικής μνήμης: οι προοδευτικοί ενδιαφέρονται για τα γεγονότα (επαναστάσεις, νομοθετήματα, ηρωισμούς, θυσίες) που, κατά τη γνώμη τους, έχουν συμβάλει στην πρόοδο και συνεχίζουν να συμβάλλουν ως υποδείγματα. Η περίπτωση της Οκτωβριανής επανάστασης, την οποία γιορτάζει φέτος η αριστερά, είναι τόσο προφανής ώστε το επιχείρημα καταντάει φτηνό: τι προοδευτικό είχε το σοβιετικό καθεστώς το οποίο προέκυψε από τη στρατηγική των μπολσεβίκων; Το μαυσωλείο του Λένιν υπήρξε σύμβολο της συντήρησης: ένα πτώμα συντηρημένο στη φορμόλη, ένα καθαγιασμένο λείψανο στην κοινή θέα και λατρεία. Η αρχική επίδραση των φιλοευρωπαϊκών ελίτ δεν άργησε να μεταμορφωθεί σε ασιατικό σοσιαλισμό – και η πρόοδος άρχισε να μετριέται με πεντάχρονα πλάνα· με βιομηχανική παραγωγή κάκιστης ποιότητας μέσα στην τέλεια αδιαφορία για το περιβάλλον και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Διαβάστε τη συνέχεια εδώ

* Η Σώτη Τριανταφύλλου είναι μέλος της Επιτροπής Διαλόγου