21 Ιανουαρίου, 2019

Πώς φτάσαμε στην εθνική γραμμή της «σύνθετης ονομασίας, με γεωγραφικό προσδιορισμό, για όλες τις χρήσεις»

Guest Αρθρογράφος

Kαι ποια ήταν η στάση των πρωθυπουργών Κ.Σημίτη, Κ.Καραμανλή, Γ.Παπανδρέου;

Ομιλία της Μαριλένα Κοππά στην εκδήλωση "Εδώ μιλούν οι τολμηροί - Μακεδονικό: μια συζήτηση που δεν έγινε"

Μετά από μακρές διαπραγματεύσεις και δυο εμπάργκο εναντίον της γειτονικής χώρας (ένα εμπάργκο πετρελαίου από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, το 1992 και ένα εμπορικό εμπάργκο από την κυβέρνηση Παπανδρέου τον Φεβρουάριο του 1993) επιτυγχάνεται η υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας (Interim Agreement) στις 13 Σεπτεμβρίου 1995, έως και σήμερα το μόνο πλαίσιο που διέπει τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και ΠΓΔΜ. Η Συμφωνία ορίζει ότι, μόλις η συμφωνία τεθεί σε ισχύ, η Ελλάδα θα αναγνωρίζει τη γειτονική χώρα με το προσωρινό όνομα ΠΓΔΜ, ενώ αντιμετωπίζει τον αλυτρωτισμό της γείτονος με αλλαγή σημαίας, συμβόλων, εγγύηση των συνόρων και αναθεώρηση του Συντάγματος. Βασικός όρος της Συμφωνίας : η μεν ΠΓΔΜ είναι υποχρεωμένη να χρησιμοποιεί αυτή την προσωρινή ονομασία σε όλα τα διεθνή fora, ενώ η Ελλάδα οφείλει να στηρίζει την είσοδο της ΠΓΔΜ σε όλους τους διεθνείς οργανισμούς, υπό τον όρο να χρησιμοποιεί την προσωρινή ονομασία. Παράλληλα, ορίζεται ότι οι δύο πλευρές συνεχίζουν τις προσπάθειες για εξεύρεση οριστικής και μόνιμης λύσης.

Οι διπλωματικές προσπάθειες δεν σταμάτησαν. Μετά την κρίση των Ιμίων, η αναγκαία επανιεράρχηση των απειλών για τη χώρα θα συμβάλει στο τέλος της «σκοπιανοποίησης» της εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας. Την ίδια ώρα, η ελληνική επέκταση στα Βαλκάνια είναι θεαματική, ενώ στρατηγικοί κλάδοι στην περιοχή εξαγοράζονται από ελληνικά κεφάλαια. Παράλληλα, οι ελληνικές επιχειρήσεις ελαφράς βιομηχανίας κέρδιζαν διαρκώς μερίδια αγοράς σε κλάδους όπως τα τρόφιμα ή η κλωστοϋφαντουργία.
Γίνεται παράλληλα σαφές, ότι το χρονίζον πρόβλημα με την ονομασία της γείτονος είναι τροχοπέδη για τους ελληνικούς στόχους στη Βαλκανική.

Στο γενικότερο αυτό θετικό κλίμα, το 1996 ανοίγουν οι πρώτες διπλωματικές αντιπροσωπείες στην Αθήνα και τα Σκόπια. Το θέμα της ονομασίας της ΠΓΔΜ θα το θέσει ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης στον ομόλογό του Λιούπτσο Γκεοργκίεφσκι, του εθνικιστικού VMRO σε συνάντησή τους στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής των Βαλκανικών Χωρών στα Σκόπια. Ο κ. Σημίτης επισημαίνει ότι το θέμα αυτό πρέπει να λυθεί άμεσα και ζητά από τα Σκόπια να συμβάλουν σε αυτή την κατεύθυνση. Ο κ. Γκεοργκίεφσκι αναφέρει ότι η διένεξη για το όνομα περνά σε νέα φάση, με στόχο την επίλυσή της το συντομότερο δυνατόν και κάνει δεκτή την πρόταση του κ. Σημίτη, ότι παράλληλα με τις συνομιλίες που διεξάγονται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, να εμπλακούν άμεσα και οι κυβερνήσεις, με συναντήσεις των ΥΠΕΞ ή ακόμη και των πρωθυπουργών.

Θα φτάσουμε όμως στο 2000-1 με Πρωθυπουργό τον κ. Σημίτη και ΥΠΕΞ τον Γιώργο Παπανδρέου για να αποκτήσουν μια νέα δυναμική οι επαφές. Ο πρωθυπουργός της ΠΓΔΜ, Λιούπτσο Γκεοργκέφσκι, ηγέτης του εθνικιστικού ΒΜΡΟ, δείχνει να αποδέχεται τη βάση που του προτείνει η ελληνική κυβέρνηση: σύνθετη ονομασία, με γεωγραφικό προσδιορισμό, erga omnes. Κατά τις πυκνές επαφές, θα προκριθεί ένα ολοκληρωμένο πακέτο που θα περιέχει:
-τον όρο Gorna (ορεινή) Makedonija αμετάφραστο (είχαν προταθεί και το Βόρεια Μακεδονία και Νέα Μακεδονία, αμετάφραστα) αλλά και
- ένα ολοκληρωμένο αναπτυξιακό πρόγραμμα για τη γειτονική χώρα.

Δεν θα καταλήξουν όμως οι συνομιλίες και η χώρα θα οδηγηθεί σε εκλογές. Οι επαφές θα συνεχιστούν και με την επόμενη κυβέρνηση στα Σκόπια υπό τον σοσιαλδημοκράτη Μπράνκο Τσερβένκοφσκι (2002) με τον οποίο συμφωνείται να συνεχιστεί η διαδικασία διαλόγου στα πλαίσια του ΟΗΕ.

Τα πράγματα έδειχναν να βαλτώνουν μέχρι το 2004, όταν επί κυβερνήσεως του Κ. Καραμανλή, συμβαίνουν δύο γεγονότα: το Νοέμβριο του 2004 οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τη χώρα με το συνταγματικό της όνομα, ενώ η ΠΓΔΜ υποβάλλει αίτηση για ένταξη στην ΕΕ. Τελικά, και με σύμφωνη γνώμη της Ελλάδας αποκτά το καθεστώς υποψήφιας χώρας το Δεκέμβριο του 2005.

Το 2008 θα είναι μια κρίσιμη χρονιά στις σχέσεις των δύο χωρών με την ΠΓΔΜ να αιτάται την είσοδο στο ΝΑΤΟ κατά τη Σύνοδο της Συμμαχίας στο Βουκουρέστι. Τόσο η ΠΓΔΜ όσο και οι ΗΠΑ επιχειρούν να διαχωρίσουν την επίλυση του ονοματολογικού από την ένταξη. Η Ελλάδα, θεωρώντας ότι η άλλη πλευρά δεν σέβεται τη δική της πλευρά της συμφωνίας με τη διαρκή χρήση του όρου Μακεδονία σε όλα τα επίσημα διεθνή fora) και με τις ΗΠΑ να την έχουν αναγνωρίσει το 2004 με το συνταγματικό όνομα θα επιμείνει στη θέση «μη λύση, μη ένταξη», και θα συμβάλει στη μη ένταξη της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ το 2008, αυτό που αποκαλείται το «κεκτημένο του Βουκουρεστίου». Ένα κεκτημένο που, ας σημειωθεί, μας κόστισε μια καταδίκη στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το 2011.

Μετά τη Σύνοδο στο Βουκουρέστι στις 10 Απριλίου ακολούθησε προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση στη Βουλή σε επίπεδο αρχηγών για το ζήτημα της ονομασίας και τη στάση που τήρησε η ελληνική πλευρά στο Βουκουρέστι. Όλες οι πολιτικές δυνάμεις, πλην ΛΑΟΣ, συμφώνησαν στην εθνική γραμμή που διατυπώθηκε από την ΥΠΕΞ κα Μπακογιάννη: Σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό, έναντι όλων. Ήδη, πριν από Βουκουρέστι η κα Μπακογιάννη είχε προτείνει στο Υπουργικό Συμβούλιο, με στήριξη του Κ. Καραμανλή, μια ονομασία με το Μακεδονία ως συνθετικό (Νέα ή Άνω Μακεδονία). Παράλληλα, στις επιτροπές στις 20/2/2008 και 1/4/2008, η ΥΠΕΞ διατύπωσε ξανά την εθνική θέση με την οποία θα πήγαιναν στο ΝΑΤΟ. Εξάλλου, στη Σύνοδο ο Πρωθυπουργός έκανε αναφορά και σε «άλλες Μακεδονίες» πλην της Ελληνικής.

Τελευταία απόπειρα επίλυσης έγινε το 2009 με την ανάληψη της κυβέρνησης από το Γιώργο Παπανδρέου. Έγιναν σειρά συναντήσεων του Πρωθυπουργού με τον ομόλογο του Νίκολα Γκρούεφσκι, αλλά και εκπροσώπων τους. Ήταν όμως σαφές ότι η άλλη πλευρά κωλυσιεργούσε και δεν επιθυμούσε ειλικρινά λύση. Ο Γκρούεφσκι που είχε εγκαθιδρύσει ένα αντιφιλελεύθερο καθεστώς με έλεγχο της οικονομίας μέσω παρανόμων δικτύων , απόλυτο έλεγχο του ΜΜΕ και επένδυση στον εθνικισμό δεν ενδιαφερόταν για ένταξη στην ΕΕ που θα απαιτούσε μεταρρυθμίσεις και συνεχή έλεγχο των διαδικασιών από τις Βρυξέλλες.

Σε κάθε περίπτωση η έναρξη της κρίσης, το 2010, έβαλε τέλος σε κάθε προσπάθεια…
Θα χρειαστεί να φτάσουμε στο 2017 για να ξαναπιαστεί το νήμα από την αρχή.

*Η Μαριλένα Κοππά είναι Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com