18 Απρίλιος, 2019

Οι προτάσεις Μακρόν είναι ίσως ο πιο ρεαλιστικός λόγος που ακούγεται για το μέλλον της Ευρώπης

Νίκος Αλιβιζάτος

Ομιλία του Νίκου Αλιβιζάτου στην εκδήλωση του Ποταμιού με τίτλο «Με τους τολμηρούς ή με τους φοβικούς;»

Ευχαριστώ πολύ.

Δεν είναι ομιλία, είναι σχολιασμός των υπολοίπων, συνεπώς, με αφορμή τις ομιλίες των υπολοίπων, θα σας πω και εγώ ορισμένα πράγματα.

Ξεκινώ από τον αγαπητό φίλο και συμπατριώτη Γιώργο Παγουλάτο, τις διαπιστώσεις του οποίου συμμερίζομαι. Έχω, όμως, μία βασική αντίρρηση. Νομίζω ότι ο όρος ευρωσκεπτικισμός είναι ήπιος. Ξέρουμε παραδοσιακά ότι ευρωσκεπτικιστές ήταν και οι Γκολιστές. Αλλά υποστήριζαν εν τέλει την ευρωπαϊκή οικοδόμηση. Δηλαδή, τους κολακεύουμε λίγο. Νομίζω ότι το ρεύμα του χαρακτηρίσατε ευρωσκεπτικισμό και που συνήθως βλέπουμε στις εφημερίδες και στις αναλύσεις – ο εθνολαϊκισμός- έχει ορισμένα βαθύτατα αντιφιλελεύθερα και αυταρχικά χαρακτηριστικά.

Σίγουρα δεν θα πρέπει-και αυτό είναι ένα άλλο λάθος- να πέσουμε στην άλλη άκρη και να παρομοιώσουμε αυτό το ρεύμα με τις αντίστοιχες κινήσεις του ‘20 και του ‘30. Σίγουρα δεν έχει σχέση με το ναζισμό και το φασισμό. Απλώς, ορισμένα θεμελιώδη χαρακτηριστικά αυτού του κινήματος, νομίζω σε όλο το μήκος και πλάτος του, είναι αυτά τα οποία θα πρέπει κατά την γνώμη μου να λάβουμε υπόψη, για να μπορέσουμε να τα αντιμετωπίσουμε.

Ποια είναι αυτά τα χαρακτηριστικά: Πρώτον και κυριοτέρον η αμφισβήτηση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αυτό πως γίνεται συνήθως. Μέσω της κατηγορίας των ελίτ, των τραπεζιτών, των πολιτικών, των επαγγελματιών της πολιτικής, οι οποίοι ουσιαστικά δεν κοιτάνε παρά μόνο τον εαυτό τους και όχι το λαό.

Σας δίνω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ομιλίας, πολύ διάσημης, την οποία σας αφήνω να μαντέψετε, βέβαια στο τέλος θα σας πω ποιος την έκανε: «Οι πολιτικοί σε αυτή τη χώρα ευημερούσαν, αλλά οι δουλειές έφευγαν και τα εργοστάσια έκλειναν. Το κατεστημένο υπεράσπιζε τον εαυτό του και όχι τους πολίτες αυτής της χώρας. Οι επιτυχίες τους δεν ήταν δικές σας επιτυχίες. Οι θρίαμβοί τους δεν ήταν δικοί σας θρίαμβοι. Και ενώ γιόρταζαν και διασκέδαζαν στη πρωτεύουσα αυτής της χώρας, για τις αγωνιζόμενες οικογένειες απ άκρου εις άκρο δεν έμεναν πολλά να γιορτάσουν. Η σημερινή τελετή έχει ξεχωριστό νόημα, γιατί σήμερα δεν παραδίδεται η εξουσία από μια κυβέρνηση σε μια άλλη. Επιστρέφεται η εξουσία από την Ουάσιγκτον σε σας». Είναι η εναρκτήρια ομιλία του Τράμπ.

Κατά τη γνώμη μου είναι η επιτομή αυτής της ιδεολογίας, για την οποία μιλάμε. Προσέξτε, εκλογές σίγουρα. Εννοώ φασίστες, ναζιστές και τα λοιπά. Ή αν διαβάσετε το λόγο του- βγήκε σημειωτέων το βιβλίο του Δημήτρη Ψαρά για τον Μιχαλολίακο- σου λέει εκλογές και αυτά είναι μπούρδες. Όχι αυτοί θέλουν εκλογές. Θέλουν εκλογές χειραγωγημένες και από κει και πέρα όλη την εξουσία δικιά τους. Χωρίς αντίβαρα, χωρίς δικαστική εξουσία ανεξάρτητη προπάντων και χωρίς media ανεξάρτητα. Δηλαδή, να κερδίσουμε τις εκλογές και από κει και πέρα ανέλεγκτη εξουσία. Και σου λένε απλούστατα σε 4 χρόνια, αν αποτύχουμε, ο λαός θα μας αποδοκιμάσει. Αλλά μέχρι τότε δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ουσιαστικά της μη ανοχής προς το διαφορετικό.
Συνεπώς, όχι κατά τη γνώμη μου ευρωσκεπτικιστές, αλλά αυταρχικοί αντιφιλελεύθεροι, πολύ σημαντικός πυλώνας του λόγου των οποίων, είναι ο αντιευρωπαϊσμός. Φυσικά και είναι. Αλλά δεν θα έλεγα ότι είναι αυτό που τους συσπειρώνει. Εντάξει για τις ευρωεκλογές είναι προφανές ότι το αντιευρωπαϊκό, η Ευρώπη και η προοπτική της παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Αλλά θα έλεγα ότι είναι ένα κίνημα που εκμεταλλεύεται αυτό που πολύ ωραία είπε ο Γιώργος ο Παγουλάτος. Δηλαδή δεν περνάει… Εγώ το διαπίστωσα αγαπητοί φίλοι – το είπε τόσο ωραία- η γενιά που έχει ζήσει τον πόλεμο ή έχει ακούσει από τους γονείς της για τον πόλεμο εξαφανίζεται. Η δικιά μου η γενιά.

Εγώ στο πανεπιστήμιο τριαντατόσα χρόνια που δίδασκα, όταν ήθελα να μιλήσω για την Ευρώπη ξεκίναγα και έλεγα στα παιδία να πάτε στο νεκροταφείο του Καλαμακίου, οι Κρητικοί στο νεκροταφείο της Σούδας και αν ταξιδέψετε στην Ευρώπη να πάτε στη Νορμανδία με τους 15 χιλιάδες τάφους νεαρών Αμερικανών.

Δεν θέλουμε αυτά τα πράγματα ξανά στην Ευρώπη τους χιλιάδες νεκρούς γι αυτό φτιάχνουμε την ενωμένη Ευρώπη. Ε, αυτό δεν το καταλαβαίνουν σήμερα τα παιδιά. Δεν συγκινεί πλέον. Έχουμε μπει στην επόμενη φάση. Πρέπει να βρούμε το άλλο που συγκινεί. Γι αυτό αγαπητέ Σταύρο είναι καλό το όριο των 67 ετών να φεύγουμε από το Πανεπιστήμιο που δεν μπορούμε να συγκινήσουμε τα παιδιά πλέον με καινούργια πράγματα.

Στο βιβλίο του ο Πικετί, τονίζει ότι οι ανισότητες και η κραυγαλέα ζωή ορισμένων ανθρώπων, αυτό δεν συμβαίνει στην Ελλάδα τόσο πολύ ή στην Ευρώπη όσο στον Αγγλοσαξωνικό κόσμο, επίσης προκαλεί αγανάκτηση. Στο συνέδριο του Ποταμιού χρησιμοποίησα το παράδειγμα του Ραφαέλ Γκλυκσμάν ο οποίος ουσιαστικά λέει ένα από τα αντίδοτα είναι τα ενδιάμεσα στρώματα ανάμεσα στο μεγάλο εθνικό πολιτικό παιχνίδι και τη μοναξιά, τη μοναξιά, τη μοναξιά, υπάρχει το κόμμα, υπάρχει το συνδικάτο, υπάρχει το σωματείο στο οποίο οι άνθρωποι ζητούν συντροφικότητα.

Οι ευρωσκεπτικιστές αφενός μεν κολακεύει ο όρος διότι είναι ήπιος, αφετέρου δεν προσδιορίζει επαρκώς το στόχο, γιατί οι άνθρωποι αυτοί βάλουν ουσιαστικά κατά της φιλελεύθερης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας κατά του κράτους δικαίου και του συνταγματικού πολιτισμού. To οποίο είναι ίσως η μεγαλύτερη κατάκτηση της Ευρώπης.

Είχα πάει να δω τα εγγόνια μου στην Αγγλία, ένα από τα μεγάλα αιτήματα στο γαμπρό μου θέλω να με πας στο Άνφιλντ. Και πήγαμε να δούμε ένα ωραίο ματς Λίβερπουλ - Τότεναμ. Το βασικό είναι ότι το Λίβερπουλ ψήφισε bremain όχι γιατί πήρε πολλά κονδύλια αλλά γιατί το ποσοστό του Εργατικού κόμματος είναι 80%. Κοσμοπολίτικη πόλη, η γενέτειρα των Beatles είναι πόλη κατακτημένη από το εργατικό κόμμα. Και το εργατικό κόμμα ψηφίζει να μείνουμε στην Ευρώπη.

Το ερώτημά μου για το Brexit το οποίο ο Μακρόν αναδεικνύει σε σύμβολο των αποτυχιών της Ευρώπης, κι εγώ διερωτώμαι. Είναι αγγλικό φαινόμενο ή είναι η δυσανεξία, αγανάκτηση απέναντι στην ίδια την Ευρώπη; Έχω την αίσθηση ότι είναι κυρίως το πρώτο. Έχει να κάνει με ένα βαθύτερο βρετανικό αίσθημα της παλιάς αυτοκρατορίας, της παλιάς περηφάνιας. Ένα βαθύτατο λαϊκό αίσθημα ότι δεν μπορούν να έρθουν οι Ευρωπαίοι να μας διδάξουν. Μου κάνει εντύπωση πόσο τρομερό πολιτικό ζήτημα δημιουργήθηκε στη Μ. Βρετανία για ένα θέμα που εμείς θα το θεωρούσαμε δευτερεύων.

Είπε το δικαστήριο στο Στρασβούργο ότι οι φυλακισμένοι, οι καταδικασμένοι στις φυλακές θα πρέπει να ψηφίζουν. Αυτό δεν μπορείτε να φανταστείτε τι αγανάκτηση προκάλεσε στο νομικό κόσμο της Μ. Βρετανίας. Να μας πούνε οι Ευρωπαίοι αν θα πρέπει οι φυλακισμένοι να ψηφίζουν; Υπάρχουν οι καταδικασμένοι που στερούνται των νομικών τους δικαιωμάτων και δεν θα πρέπει να ψηφίζουν προφανώς, αλλά για τους άλλους γιατί να μην στήσουμε ένα εκλογικό τμήμα στις φυλακές με όλες τις εγγυήσεις φυσικά και να ψηφίζουν και αυτοί. Οι Βρετανοί επειδή το είπαν οι Ευρωπαίοι αγανάκτησαν. Με άλλα λόγια κάτι το οποίο απέβη συμβολικό για τη Μ. Βρετανία έχω προσωπικά την εντύπωση ότι οι ρίζες του είναι βαθύτατα βρετανικές, ξεκινάει από μια βρετανική ιδιαιτερότητα. Υπ' αυτή την έννοια δεν βλέπω εύκολη θεραπεία, βλέπω να αμβλύνονται οι επιπτώσεις αλλά το δεύτερο δημοψήφισμα δεν είναι καθόλου βέβαιος ότι θα ψηφίσουν το αντίθετο. Το μόνο ίσως που τους κάνει να το σκέφτονται είναι τι θέμα της Ιρλανδίας που έχει ίσως μια ιδιαίτερη ιδιαιτερότητα.

Τώρα το πρόγραμμα του Μακρόν έχει το πολύ μεγάλο πλεονέκτημα ότι δεν απαριθμεί απλώς τα θέματα ελευθερία, προστασία, πρόοδος αλλά προβλέπει τη δημιουργία θεσμών για την αντιμετώπιση του καθενός από αυτά. Προβλέπει για παράδειγμα , ίσως δεν το έχετε υπ όψιν σας, μια ευρωπαϊκή αρχή προστασίας της Δημοκρατίας. Αυτή που θα είναι εφοδιασμένη με όλα τα μέσα για να μην επιτρέπει την παρέμβαση τρίτων χωρών της Ρωσίας ή των ΗΠΑ στη διεξαγωγή του εκλογικού αγώνα. Όλα τα ζητήματα που προέκυψαν στις εκλογές των ΗΠΑ. Προβλέπει για την προστασία ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο εσωτερικής ασφάλειας και αστυνομίας συνόρων και για την πρόοδο ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο καινοτομίας. Νομίζω ότι στο βαθμό που συνοδεύονται από προτάσεις συγκεκριμένες, οι προτάσεις του Μακρόν είναι σήμερα οραματιστικές ίσως ο πιο ρεαλιστικός λόγος που ακούγεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το μέλλον της Ευρώπης.

Το ερώτημα είναι αγαπητέ Σταύρο μπορεί να υπάρξει Μακρόν, δηλαδή ένας πολιτικός που να ξεφεύγει από τα κατεστημένα να προσφέρει κάτι καινούργιο ανατρέποντας ουσιαστικά τον πολιτικό συσχετισμό και το πολιτικό σύστημα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες; δηλαδή σε γνήσια κοινοβουλευτικές χώρες; Αυτή είναι η μεγάλη μου απορία. Ο Μακρόν είναι προϊόν του γαλλικού πολιτικού συστήματος. Δηλαδή της άμεσης εκλογής του προέδρου από το λαό. Δεν μπορεί αυτό να γίνει εύκολα-και νομίζω το Ποτάμι το έχει ζήσει στο πετσί του- σε μια αμιγή κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Στο προεδρικό πολίτευμα το γαλλικό που έχει την ιδιαιτερότητα να συνδυάζει έναν πρόεδρο και άρα την επικέντρωση όλου του πολιτικού αγώνα σε ένα πρόσωπο από την μια μέρα και το κοινοβουλευτικό από την άλλη.. δεν είναι μόνο το προσωποπαγές στοιχείο που δίνει την δυνατότητα στον πρόεδρο να καθορίζει αυτός την ατζέντα και την πολιτική διάταξη, έχει και κάτι ακόμη το οποίο είναι πολύ σημαντικό. Το πλειοψηφικό σύστημα σε δύο γύρους που δίνει την δυνατότητα και με συγχωρείται που το λέω έτσι μην με πάρετε ότι είμαι ψώνιο, μεταξύ των δύο γύρων είχα γράψει ένα άρθρο στην Καθημερινή χαιρετώντας τη νίκη του Μακρόν εις βάρος φυσικά της Λεπέν και λέγοντας ότι το μεγάλο στοίχημα είναι αν θα κερδίσει την πλειοψηφία στη Βουλή. Οι εκλογές οι κοινοβουλευτικές έγιναν στη Γαλλία δύο μήνες μετά την προεδρική εκλογή. Δεν υπήρχε κόμμα Μακρόν και τις κέρδισε τις εκλογές. Με το ισχύον εκλογικό σύστημα ακόμη και της ενισχυμένης αναλογικής στην Ελλάδα αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει. Γιατί καμιά άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει αυτό το εκλογικό σύστημα. Ανέδειξε μέσα σε δύο μήνες κόμμα το οποίο είχε την πλειοψηφία στη Βουλή. Συνεπώς αντιλαμβάνεστε τώρα είναι η πρώτη φορά, αν θέλετε, οι Γάλλοι, επειδή επίκεινται δημοτικές εκλογές, λένε ότι ένας αρχηγός χωρίς στράτευμα γιατί, καλή ώρα όπως συμβαίνει και με τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, άλλοι είναι οι οποίοι όλα αυτά τα χρόνια κατάφεραν να δημιουργήσουν ερείσματα στις τοπικές κοινωνίες, τα συνδικάτα κτλ και γι’ αυτό δεν έχουν ερείσματα.

Συνεπώς ο Μακρόν που τον (ακατάληπτα) κάτι πάρα πολύ σημαντικό κυρία Μπαλωτή και θα το έλεγα δύο πράγματα σημαντικά στο πρόγραμμα του τα οποία θα ήθελα να τονίσω, αναδεικνύει πάρα πολύ, μάλλον λίγο, απλά η σημασία αυτή είναι πολύ μεγάλη που αποδίδει, ειδικά στο θέμα Αφρική. Στην Ελλάδα δεν μας έχει απασχολήσει, αλλά έχω την εντύπωση πως καθώς τα πράγματα ησυχάσουν στη Συρία, πηγή του μεταναστευτικού ρεύματος, η μεταναστευτική πίεση των επομένων ετών είναι η Αφρική. Για την οποία εμείς προσωπικά στην Ελλάδα, κανένας απολύτως δεν συζητάει. Και η ανάδειξη της Αφρικής ως ζητήματος αυτοτελούς στο λόγο του Μακρόν (ακατάληπτα) να επιτρέψουμε την ανάπτυξη ώστε να μην ξενιτεύονται οι άνθρωποι για να βρουν τις τύχες τους, φυσικά μακρόπνοο σχέδιο, δεν έχει αναδειχθεί.

Το τελευταίο που ήθελα, αυτό είναι σε επίπεδο συγχρονισμών σε άλλη κουβέντα που θα μας απασχολήσει κ. Μπαλωτή, καταλήγει σε μια ωραία φράση: «Να αποδείξουμε ότι η Ενωμένη Ευρώπη δεν ήταν παρένθεση». Και ότι η κανονικότητα της Ευρώπης δεν είναι οι ευρωπαϊκοί πόλεμοι, δηλαδή τα φαγώματα μεταξύ μας.

Κυρία Αντωνοπούλου με τρόμο σας κοιτώ, διότι νομίζω ότι είπα αρκετά. Απλώς ήθελα να σας δώσω κι εγώ ένα μήνυμα αισιοδοξίας. Θα σας πω μια λέξη μόνο ακόμα.

21 Ιανουαρίου του 2017, αν δεν κάνω λάθος ήταν Σάββατο στην γκοπλέξ της Γερμανίας συνέρχεται το εναλλακτικό συμβούλιο κορυφής στο οποίο μετέχουν η κυρία Μαρί Λεπέν, ο Γκερτ Βίλντερς αρχηγός της άκρας δεξιάς της Ολλανδίας, ο Ματέο Σαλβίνι τότε απλώς αρχηγός της Λέγκας του Βορρά, η Φραουκε Πέτρι πρόεδρος των εναλλακτικών, σε ένα πλήθος το οποίο κραύγαζε το ναζιστικό σύνθημα «Ψεύτη Τύπο», για τον Τύπο, ο Βίλντερς έλεγε «είμαστε η απαρχή μιας πατριωτικής άνοιξης στην Ευρώπη», η Λεπέν έλεγε «είμαστε στην επαύριον της εναρκτήριας ομιλίας του Τραμπ. Το 2016 ξύπνησε ο αγγλοσαξωνικός κόσμος με Brexit, Trump, είμαι βέβαιος ότι το ’17 θα είναι η στιγμή των λαών της ηπειρωτικής Ευρώπης». Δύο μήνες αργότερα ο Βίλντερς βγήκε στην Ολλανδία, η δε Λεπέν τρεις μήνες αργότερα νικήθηκε στη Γαλλία. Τίποτα δεν έχει τελειώσει. Σε εμάς απομένει να νικήσουμε και μεθαύριο. Ευχαριστώ!