1 Σεπτεμβρίου, 2017

Ο κακομαθημένος εταίρος

Γιώργος Κακλίκης

Καιρός είναι να σοβαρευτεί η Δύση και να αντιδράσει κατάλληλα έναντι του, συμμαχικά ασταθούς, Τούρκου Προέδρου ο οποίος κατέστησε δευτέρα φύση του την έξη να θέτει σε αμφισβήτηση ό,τι δεν κρίνει συμφέρον για τη δική του χώρα. Διαπιστώνοντας ότι οι αντιδράσεις στην συμπεριφορά του ήσαν ήπιες, ο κ. Ερντογάν θεώρησε ότι ο ρόλος του δύστροπου παιδιού στο οποίο συγχωρούνται οι αταξίες θα είναι διαρκής.

Στη Δύση παραμένουν αγκυλωμένοι στην αντίληψη ότι η Τουρκία αποτελεί προμαχώνα της Δύσης έναντι της Μόσχας και του ριζοσπαστικού Ισλάμ. Πρόκειται για βαριά πολιτική μυωπία. Δεν αντιλαμβάνονται τι τους επιφυλάσσει η σχέση τους με την Άγκυρα. Εξακολουθούν να πιστεύουν, χωρίς δευτεροβάθμιες σκέψεις, ότι η Τουρκία είναι για αυτούς πολύτιμη.

Σχέση εκβιασμού και αβεβαιότητας

Ασφαλώς και θα ήταν πολύτιμη αν η πολιτική της δεν ήταν, διαχρονικά, βαθύτατα τουρκοκεντρική και επιφανειακά συμμαχική. Υπάρχουν εξόφθαλμα παραδείγματα: οι σχέσεις της Άγκυρας προς την Αθήνα, είναι σχέσεις εκβιαστή-εκβιαζόμενου.

Από το 1974, οι Τούρκοι εγείρουν πρωτοφανείς απαιτήσεις στο Αιγαίο. Επιδιώκουν να εφαρμόσουν τους δικούς τους κανόνες, αγνοώντας απόλυτα όσα αναγνωρίζουν όλα τα κράτη του κόσμου και περιφρονώντας έκδηλα τις προβλέψεις του δικαίου της θάλασσας.

Την ίδια αυτή σημαδιακή χρονιά, το 1974, η Τουρκία εγκλημάτησε με την στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο και την, από τότε, παράνομη κατοχή του ενός τρίτου των εδαφών ενός κράτους - μέλους του ΟΗΕ και αργότερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης.

Έτσι, αντί η περιοχή της ανατολικής Μεσογείου να είναι χώρος σταθερότητας και ειρήνης, αποκλειστικά και μόνο από την τουρκική πολιτική έχει αποκτήσει ως χαρακτηριστικό την αβεβαιότητα. Αβεβαιότητα την οποία προκαλεί και συντηρεί ένα κράτος το οποίο, στην ουσία, μόνο προβλήματα προκαλεί ακόμα και σε εκείνους που το θεωρούν σύμμαχό τους.

Προκλητικός απέναντι στη Δύση

Όμως, και πέρα από τους άμεσους γείτονές του, ο Τούρκος Πρόεδρος υπήρξε προκλητικός απέναντι και στις ΗΠΑ. Αποκορύφωμα ήταν η άρνηση χρήσης της βάσης του Ιντζιρλίκ κατά τις επιδρομές στο Ιράκ για να μην ξεχνάμε την άρνηση της ΄Αγκυρας το 2003 να επιτρέψει τη διέλευση αμερικανικών στρατευμάτων από το τουρκικό έδαφος προκειμένουν να ανοίξουν το βόρειο μέτωπο στον πόλεμο εναντίον του Σαντάμ Χουσείν.

Παρ΄ όλα αυτά η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να σύρεται από την παραδοσιακή αντίληψη των αμερικανικών υπηρεσιών για την ιδιάζουσα γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας. Μιας χώρας που, για λόγους εσωτερικής και περιφερειακής κατανάλωσης, πιστεύει ότι θα έχει εσαεί την ευκαιρία να προφασίζεται τον ανεξάρτητο σπουδαίο, χωρίς αυτό να έχει συνέπειες για τον ίδιο.

Αντίστοιχα προκλητική ήταν και η αντιμετώπιση που η Άγκυρα επιφύλαξε απέναντι στο Βερολίνο. Τα εξ αμάξης έσυρε ο κύριος Ερντογάν στη γερμανική κυβέρνηση για την μη ανοχή της στην άσκηση τουρκικής προεκλογικής προπαγάνδας στο γερμανικό έδαφος. Το ίδιο έπραξε και απέναντι στις κυβερνήσεις της Αυστρίας και της Ολλανδίας. Ακολούθησε η αποκορύφωση της έντασης με το θέμα της βάσης του Ιντζιρλίκ όπου απαγορεύτηκε η επίσκεψη Γερμανών κοινοβουλευτικών στους εκεί στρατοπεδευμένους Γερμανούς στρατιωτικούς.

Και, ενώ η Γερμανία αποφάσισε, βαρύθυμα, να μετακινήσει τους στρατιωτικούς της σε βάση στην Ιορδανία, σημειώνονται νέες θυμικές εκρήξεις του κ. Ερντογάν κατά του Γερμανού Υπουργού Εξωτερικών. Γιατί; Επειδή αντέδρασε στην προτροπή του Τούρκου Προέδρου προς τους ομοεθνείς του της Γερμανίας να μην ψηφίσουν τους Χριστιανοδημοκράτες, τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους, τους οποίους χαρακτήρισε «εχθρούς της Τουρκίας».

Μεγαλομανία χωρίς φραγμούς

Όπως σε όλα τα κράτη με αυταρχικά καθεστώτα έτσι και στην Τουρκία δεν είναι ευπρόσδεκτες οποιεσδήποτε παραινέσεις για εφαρμογή των κανόνων της δημοκρατίας, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της ελευθεροτυπίας. Το ίδιο δυσάρεστα ηχούν στα ώτα της Άγκυρας και οι αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου της Γερμανίας για τις εκλογικές συστάσεις του κ. Ερντογάν.

Και ακολουθούν προσβολές κατά του κ. Γκάμπριελ, το πολιτικό μέγεθος του οποίου χαρακτηρίζεται , από τον ίδιο τον κ. Ερντογάν, «ελάχιστο» σε σχέση με το δικό του. Ο Τούρκος Πρόεδρος προφανώς και λόγω αξιώματος και λόγω παλαιότητας στην πολιτική σκηνή, θεωρεί εαυτόν μεγαλύτερου διαμετρήματος πολιτική προσωπικότητα.

Μπορεί ο κ. Ερντογάν να έχει ιδέες μεγαλείου, αλλά, οι Δυτικοί αντί να υπομειδιούν σε κλειστούς χώρους για όσα μεσαιωνικά πρεσβεύει και μεθοδεύει η Τουρκία, καλό είναι να δείξουν στην περίεργη αυτή χώρα με τον μεγαλομανή πρόεδρο, ότι οι συμμαχίες και οι συνεργασίες έχουν κανόνες. Και κύριος κανόνας είναι η ουσιαστική και όχι η θεωρητική συμβολή στις κοινές επιδιώξεις.

Μετατροπή σε σύγχρονο εταίρο

Είναι πολύ αμφίβολο αν η Τουρκία θα αλλάξει γραμμή πλεύσης. Οι σχέσεις αγάπης και μίσους, με τη Ρωσία σήμερα και με την Κίνα παλαιότερα, οι παραγγελίες εξοπλισμών από τη Μόσχα, αλλά και η δύσκολα αποκρυπτώμενη έλλειψη εμπιστοσύνης που χαρακτηρίζει τις ρωσοτουρκικές σχέσεις, είναι χαρακτηριστικά μιας προσπάθειας των Τούρκων να παίξουν διπλό παιχνίδι με κύριο στόχο τον εκβιασμό της Δύσης.

Εκβιασμό, προκειμένου να προβάλλεται η Τουρκία στους συμμάχους ως ισχυρός περιφερειακός παράγων με αξίωση να γίνεται σεβαστή κάθε της επιθυμία, σε γεωπολιτικό, στρατηγικό και οικονομικό επίπεδο.

Η Τουρκία κατάφερε να αποκομίζει οφέλη με αυτόν τον επαμφοτερίζοντα ρόλο. Όμως, πρωτεύουσες, δεξαμενές σκέψης, αναλυτές, πανεπιστημιακοί δημοσιογράφοι και πολλοί άλλοι γέμισαν εκατοντάδες σελίδων με αναλύσεις που βρίθουν από ερωτηματικά. Και το επόμενο βήμα μπορεί να είναι μία σημαντική μεταστροφή της Δύσης που θα διαπιστώνει ότι η Τουρκία δεν ωφελεί αλλά, σε τελική ανάλυση, βλάπτει σημαντικά τα συμφέροντά της.

Ισως, τότε, η Άγκυρα συνειδητοποιήσει ότι με δυτικού χαρακτήρα προσεγγίσεις και με πνεύμα συνδιαλλαγής μπορεί πραγματικά να παίξει ένα σημαντικό ρόλο στην περιοχή. Όχι τουρκοκεντρικό, ή κατ' επίφασιν συνεταιρικό αλλά ειρηνικό, προς όφελος της ίδιας, των συμμάχων και όλων των γειτόνων της. Ρομαντικό; Ίσως. Όχι όμως ανέφικτο.

* Ο Γιώργος Κακλίκης είναι ειδικός σύμβουλος του επικεφαλής σε θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και μέλος της Επιτροπής Διαλόγου

Πηγή: stavroslygeros.gr