7 Ιούνιος, 2017

Να αφήσουμε τ’ αστέρια της ανάπτυξης να λάμψουν

Παναγιώτης Καρκατσούλης

Οι προτάσεις του Π² για την ανάπτυξη.

Για την ανάπτυξη πολλά λέγονται αλλά λίγα γίνονται.

Ενώ οι ιδέες και προτάσεις γι΄ αυτήν γεμίζουν πολλά ράφια βιβλιοθηκών, στην πράξη η παρέμβαση της Πολιτείας, σε σχέση με την ανάπτυξη, περιορίστηκε, τις τελευταίες δεκαετίες, σε κάποιους «αναπτυξιακούς νόμους» που πριμοτοδοτούσαν είτε περιοχές είτε συγκεκριμένες επενδύσεις (και μάλιστα, με ομιχλώδεις fast track διαδικασίες).

Όμως, οι πακτωλοί των κοινοτικών πόρων και τα συνακόλουθα έργα, υποδομής κυρίως, που έγιναν τις προηγούμενες δεκαετίες, συσκότισαν το σοβαρό πρόβλημα που σοβούσε, ότι, δηλαδή, η χώρα δεν είχε ΠΟΤΕ αναπτυξιακή στρατηγική.

«Σχέδιο ισόρροπης ανάπτυξης», «υποκίνηση παραγωγικών δυνάμεων», «συγκριτικό πλεονέκτημα» και τα συναφή ήταν και είναι έννοιες με φιλολογικό μόνο ενδιαφέρον για τους περισσότερους από τους πολιτικούς μας ταγούς.

Κι ενώ κάθε κυβέρνηση έχει έτοιμο το δικό της «Success story», η χώρα φλερτάρει, δεκαετίες τώρα, με τις τελευταίες θέσεις στο «Doing Business» μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Μάλιστα, φέτος υποχωρήσαμε από την μίζερη 58η στην 63η θέση.

Η συντριπτική πλειοψηφία των μελετών και των ερευνών δείχνει ως υπεύθυνο για την δυστοκία της χώρας να αναπτυχθεί το πελατειακό κράτος.

Ένα μοντέλο διακυβέρνησης που στηρίζεται στην ύπαρξη και αναπαραγωγή ενός πολιτικού συστήματος στη βάση της διχοτομίας «κομματικός φίλος» εναντίον «κομματικού εχθρού». Στο πελατειακό κράτος η ανάπτυξη είτε είναι ενορχηστρωμένη με βάση συμφέροντα επενδεδυμένα στο εκάστοτε κυβερνών κόμμα είτε δεν υπάρχει καθόλου.

Η ενσκήψασα κρίση που άρχισε το 2009 αποκάλυψε αρκετές από τις όψεις του πελατειακού κράτους χωρίς, όμως, να υπάρξει αποτελεσματική αντιμετώπισή τους. Η οξύτητα των δημοσιονομικών προβλημάτων, των ελλειμμάτων, του χρέους και της ρευστότητας των τραπεζών, έθεσε το κεντρικό πρόβλημα του πελατειακού κράτους που οδήγησε τη χώρα στην χρεωκοπία, σε δεύτερη μοίρα.

Τα προβλήματα που προκαλεί και συντηρεί το πελατειακό κράτος, δηλαδή
1. η πολυνομία,
2. η γραφειοκρατία,
3. η απουσία χρήσεων γης,
4. η αστάθεια του φορολογικού συστήματος και
5. η αργή απονομή της δικαιοσύνης

παρακάμπτονται, συνήθως, με μια γενική αναφορά του τύπου «η γραφειοκρατία πρέπει να μειωθεί» ή «η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης είναι αναγκαία», ενώ επικαθορίζουν απολύτως την βιώσιμη ανάπτυξη σε οποιονδήποτε κάθετο τομέα.

Για να γίνουμε απολύτως κατανοητοί: Στόχοι όπως οι παρακάτω, για τα αναπτυξιακά αστέρια που εξετάσαμε, μπορεί και πρέπει να τεθούν. Θα επιτευχθούν, όμως, μόνον εφ’ όσον προωθηθούν άμεσα οι οριζόντιες μεταρρυθμίσεις στις οποίες θα αναφερθώ στη συνέχεια.

Αγροδιατροφικός τομέας

  • Να αυξηθεί η παραγόμενη αξία ανά στρέμμα καλλιέργειας κατά 30% σε 3 χρόνια (Η Ελλάδα παράγει 190 ευρώ/στρέμμα ενώ η Ολλανδία 1700 και το Ισραήλ 1290)

Ενέργεια

  • Να γίνει η χώρα μας εξαγωγέας ενέργειας και να είναι εξασφαλισμένη, ασφαλής και προσιτή η ενέργεια για επιχειρήσεις και πολίτες
  • Να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας μέσω της αύξησης των ΑΠΕ στο μείγμα ενεργειακής κατανάλωσης

Τουρισμός

  • Να ανέβει η Ελλάδα στην πρώτη 10άδα της παγκόσμιας κατάταξης των χωρών ανάλογα με την ανταγωνιστικότητά του τουριστικού προϊόντος τους (από την 24η θέση που βρίσκεται σήμερα), μέσα σε 3 χρόνια
  • Να αυξηθεί η εισφορά του τουρισμού στο ΑΕΠ ώστε να φτάσει στο 25% (από 18,6%ΑΕΠ που είναι σήμερα) μέσα σε 3 χρόνια

Εφοδιαστική αλυσίδα

  • Να αυξηθεί το μέγεθος της αγοράς logistics κατά 50% και να μπει η Ελλάδα στην πρώτη 8άδα του παγκόσμιου χάρτη της εφοδιαστικής αλυσίδας. (Σήμερα είναι η 12η μεγαλύτερη αγορά logistics σε σύνολο 28 χωρών)

ΠΡΩΤΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: ΠΟΛΥΝΟΜΙΑ/ΚΑΚΟΝΟΜΙΑ

Ως πρώτο- και μάλλον κορυφαίο- πρόβλημα της ανάπτυξης αξιολογούμε το πρόβλημα της πολυνομίας και της κακονομίας. Αυτές «ευθύνονται» για την ύπαρξη ενός ασαφούς, αντιφατικού και κακού ρυθμιστικού πλαισίου.

Στον τουρισμό, για παράδειγμα, και μάλιστα σ’ ενα αναπτυσσόμενο ραγδαία είδος του, τον ιατρικό, υπάρχουν ρυθμιστικές αγκυλώσεις και συντεχνιακά εμπόδια του τύπου να απαγορεύεται η άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος από γιατρό που δεν ανήκει στον ιατρικό σύλλογο της περιοχής, όταν σε άλλες χώρες που σημειώνουν μεγάλη πρόοδο στον τομέα αυτόν, κάθε ασθενής μπορεί να ορίσει ο ίδιος ποιόν γιατρό θέλει να έχει κι από ποιά χώρα.

Αλλά και σε οποιαδήποτε προσπάθεια επιχειρηματικής δραστηριότητας ορθώνεται ένα ευμεγέθες εμπόδιο, αυτό της πολυνομίας και κακονομίας.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι ότι η σύσταση και λειτουργία μιας μεταποιητικής επιχείρησης στην Ελλάδα, διέπεται από 115 διαφορετικές ρυθμίσεις: 47 νόμους, 11 προεδρικά διατάγματα, 43 υπουργικές αποφάσεις, μέχρι και 14 βασιλικά διατάγματα έχουν απομείνει εν ισχύ και ταλαιπωρούν τον επίδοξο βιοτέχνη.

Η κωδικοποίηση και η απλοποίηση της νομοθεσίας στους τομείς αυτούς με την άρση των σχετικών εμποδίων είναι επιβεβλημένη. Μια σημειακή βελτίωση δεν θα αποδώσει, ωστόσο, εάν δεν υπάρξει ριζική αντιμετώπιση της πολυνομίας, η οποία επί των ημερών της παρούσας κυβέρνησης έχει προσλάβει πρωτοφανείς διατάξεις.

Οι προτάσεις μας για την άμεση ΟΛΙΚΗ ανάσχεση του φαινομένου είναι:

1. Κανένας νόμος να μην μπορεί να τροποποιηθεί παρά μόνον μετά από έναν χρόνο από την ψήφισή του.
2. Οι βουλευτικές τροπολογίες να γίνονται δεκτές μόνο με πλειοψηφία των τριών πέμπτων της Βουλής.
3. Μαζική κατάργηση άχρηστων διατάξεων στην αρχή κάθε κοινοβουλευτικής περιόδου με έναν νόμο.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ

Στη δεύτερη ομάδα των οριζόντιων προβλημάτων περιλαμβάνεται η «γραφειοκρατία», δηλαδή, η διασπορά και σύγχυση αρμοδιοτήτων, η ανυπαρξία τυποποίησης των διοικητικών διαδικασιών, η διασπορά και έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των δομών που έχουν την ευθύνη εφαρμογής των αναπτυξιακών πολιτικών.

Στα προβλήματα που καταγράψαμε, εντοπίσαμε την ανυπαρξία τυποποίησης των διοικητικών διαδικασιών στο σύνολο των αναπτυξιακών τομέων. Οι διαδικασίες δεν περιγράφονται, αλλά απλώς, παρατίθενται ορισμένα δικαιολογητικά που απαιτούνται για την ολοκλήρωσή τους. Ο επενδυτής γνωρίζει, για παράδειγμα, ότι πρέπει να πάρει έγκριση από την πολεοδομία, την δασική υπηρεσία ή την αρχαιολογία αλλά δεν μπορεί να φανταστεί τί τον περιμένει όταν θα αποφασίσει να μπλέξει. Δείτε παρακάτω το ημερολόγιο της ταλαιπωρίας.

Έχουμε πολλά αρνητικά παραδείγματα από τους τομείς που εξετάσαμε που δεν τα αναφέρω λόγω στενότητας χρόνου.

Περιορίζομαι να πω ότι, παρά την σημειακή βελτίωση που έχει καταγραφεί, τα τελευταία χρόνια με την δικτύωση των τραπεζών με την εφορία ή την διευρυμένη χρήση του πλαστικού χρήματος, βρισκόμαστε πολύ μακριά από μια ριζοσπαστική απλούστευση των διαδικασιών που θα έδινε ώθηση στην επιχειρηματικότητα:

Σ΄ αυτή την κατεύθυνση, εμείς προτείνουμε ως ΑΜΕΣΑ εφαρμόσιμες τις εξής 2 προτάσεις:

1. Αρμόδια για την αδειοδότηση, την πιστοποίηση των διαδικασιών και την παρακολούθηση καλής λειτουργίας επιχειρήσεων στους 4 τομείς που εξετάζουμε, να είναι ΜΟΝΟΝ η Περιφέρεια. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να υπάρξει άμεση μεταφορά 939 εκτελεστικών αρμοδιοτήτων που σήμερα διακρατούνται από τα Υπουργεία στην Περιφέρεια.
2. Μείωση των γραφειοκρατικών βαρών που αφορούν αδειοδότηση και έλεγχο λειτουργίας τουριστικών και γεωργικών επιχειρήσεων κατά 40% μέσα σ’ έναν χρόνο.

(σημ.) Η μείωση των διοικητικών βαρών που υπολογίζονται σε 6,8% ΑΕΠ, κατά 40% μπορεί να εξασφαλίσει στην αγορά κεφάλαια της τάξεως των 2δις. ευρώ.

ΤΡΙΤΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ : ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ

Στην Ελλάδα, η κεντρική διοίκηση εγκρίνει τα 22 από τα 25 χωροταξικά σχέδια που έχουμε, με την αυτοδιοίκηση σε συμβουλευτικό ρόλο (ενώ κοβόμαστε για την «περιφερειακή ανάπτυξη»). Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμα περισσότερο, αφού μια μεταρρύθμιση για την χωροταξία που νομοθετήθηκε το 2014 έχει μόνο μερικώς εφαρμοστεί, με αποτέλεσμα να είναι εν ισχύ, σήμερα, ταυτόχρονα, διαδικασίες του παλαιότερου συστήματος χωροθέτησης του 1983 και του νέου συστήματος.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα αρνητικής επίπτωσης του ρυθμιστικού αλαλούμ (σε συνδυασμό με την κυβερνητική αβελτηρία) είναι η αποτυχημένη επένδυση 50 εκατομμυρίων για την καλλιέργεια ψαριών σε κλουβιά που θα αξιοποιούσε σύγχρονες τηλεπικοινωνιακές τεχνολογίες της Lockheed: Η επένδυση αφορούσε την εγκατάσταση δορυφορικού συστήματος ελέγχου των κλωβών ώστε να επιτυγχάνεται η αυτόματη μετακίνησή τους καθώς και το αυτόματο τάισμα των ψαριών. Αυτά θα οδηγούσαν σε μείωση του αποτυπώματος στο βυθό, με αποτέλεσμα η καλλιέργεια να είναι φιλικότερη προς το περιβάλλον και η ποιότητα των ψαριών καλύτερη. Ποια ήταν η συνέχεια; Το έργο αποσύρθηκε, επειδή η ελληνική διοίκηση δεν μπόρεσε να εκδώσει άδεια χρήσης γης, με απλά λόγια δεν μπόρεσε να δώσει άδεια για αλιεία στην Κρήτη. Εννοείται ότι ο κ. Παπαδημητρίου του Levy Institute που ξιφουλκούσε υπέρ της δραχμής, ουδόλως βοήθησε στον πιθανό απεγκλωβισμό του επενδυτή- μάλλον το χάρηκε!

ΔΥΟ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ
• Κατά προτεραιότητα ορισμός χρήσεων γης για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στους 4 τομείς αναπτυξιακής προτεραιότητας (rising stars), και ταυτόχρονα
• Αποκέντρωση της έγκρισης των ειδικών χωροταξικών σχεδίων για τα rising stars ώστε να διευκολύνεται και να επιταχύνεται η έγκριση νέων επενδύσεων στους τομείς αυτούς.

Ααα, και να μην ξεχάσω: Καλό είναι από καιρού εις καιρόν να επικαιροποιούνται όσες χρήσεις γης έχουν κάποτε καθοριστεί. Φίλος με πληροφόρησε, προ ημερών, ότι για την Αρδηττού, κεντρικό δρόμο της Αθήνας, που είναι γεμάτος μαγαζιά δεν δίδονται χρήσεις γης, εν προκειμένω, για να ανοίξει ένα ψιλικατζίδικο!

ΤΕΤΑΡΤΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: ΑΡΓΗ ΑΠΟΝΟΜΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

Από διεθνείς στατιστικές (Παγκόσμια Τράπεζα) έχει πρόσφατα υπολογιστεί ότι στην Ελλάδα που κατατάσσεται στην 155η θέση παγκοσμίως, απαιτούνται κατά μέσο όρο 1.580 περίπου ημέρες έως ότου τελεσιδικήσει μια υπόθεση!

Για την επιτάχυνση της δικαιοσύνης, έχουν ψηφιστεί τα τελευταία χρόνια 38 νόμοι, αλλά το πρόβλημα όχι μόνον δεν έχει λυθεί, αλλά έχει ενταθεί. Η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης επηρεάζει κάθε όψη της εμπορικής δραστηριότητας, ενώ ενθαρρύνει τις άτυπες συναλλαγές και τη διαφθορά.

Συζητήσαμε διεξοδικά το θέμα με ειδικούς και αποτελεί κοινή συνισταμένη ότι πρέπει να βελτιωθούν και να ενισχυθούν οι θεσμοί προδικαστικής επίλυσης διαφορών, και, συγκεκριμένα, η διαιτησία και η διαμεσολάβηση.

Προς τούτο προτείνουμε την:
1. Άμεση δημιουργία ειδικών δικαστικών σχηματισμών μικτής σύνθεσης για εμπορικές διαφορές με μεγάλο όγκο υποθέσεων-πχ. εμπορικές, καθώς και την
2. Ολοκλήρωση του ΟΣΔΔΥ του Ολοκληρωμένου [Πληροφοριακού] Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων (ΟΣΔΔΥ), το οποίο ευρίσκεται σε διαδικασία υλοποίησης και διασύνδεσή του με πληροφοριακά συστήματα άλλων εμπλεκομένων (όπως π.χ. δικηγορικών συλλόγων)

ΠΕΜΠΤΟ ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: ΥΠΕΡ-ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΣΤΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Για τα προφανή προβλήματα που δημιουργεί στην επιχειρηματικότητα η υπερ-φορολόγηση των φυσικών και νομικών προσώπων και για τον ουσιαστικό διωγμό της επιχειρηματικής δραστηριότητας έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλά. Δεν θα επαναλάβω όσα σωστά έχουν επισημανθεί για το ύψος του ΦΠΑ, που είναι ο 4ος υψηλότερος στην ΕΕ ή για τον φόρο εισοδήματος των φυσικών προσώπων με εισόδημα άνω των 40.000 ευρώ που είναι ο υψηλότερος στην Ευρώπη.

Θα υπογραμμίσω, ωστόσο, ότι παρά τη δρακόντεια φορολογική επιβάρυνση, το ύψος των συλλεγόμενων άμεσων φόρων είναι αισθητά χαμηλότερο του μέσου όρου της Ευρωζώνης, προφανώς επειδή η είσπραξη εσόδων ΔΕΝ είναι αποτελεσματική και υπάρχει μεγάλη υστέρηση ανάμεσα στην φορολογική επιβάρυνση και την φορολογική απόδοση. Η πληθώρα συντελεστών και εξαιρέσεων οδηγούν σε πολυπλοκότητα και σε αυξημένο κόστος φορολογικής διοίκησης. Με τους υφιστάμενους συντελεστές, τα έσοδα έπρεπε να ήταν υψηλότερα κατά 11% του ΑΕΠ. Δηλαδή, το 2016 να είχαμε άλλα €20 δις. επιπλέον έσοδα. Το χάσμα μόνο για τον ΦΠΑ, υπολογίζεται σε περίπου €5 δισ. τον χρόνο.

Γι΄ αυτό προτείνουμε:
• Την ενοποίηση των φορολογικών συντελεστών η οποία θα μειώσει τα λάθη και τη φοροδιαφυγή.
• Όσον αφορά τον ΦΠΑ προτείνεται ένας ενιαίος κύριος συντελεστής 20%, κι ένας χαμηλός συντελεστής 10% με κατάργηση όλων των εξαιρέσεων.
• Ριζική ανακατανομή αρμοδιοτήτων των εφοριών, με διαχωρισμό εκείνων που παρακολουθούν τις πολύ μικρές επιχειρήσεις (αρμόδια μία ΔΟΥ), μεσαίες (αρμόδιες τοπικές ΔΟΥ) και μεγάλες (αρμόδια ΚΕΜΕΠ και το ΚΕΦΟΜΕΠ)
• Οποιαδήποτε αλλαγή στη φορολογική νομοθεσία, θα τίθεται σε ισχύ σε δύο εκ των προτέρων γνωστές ημερομηνίες τον χρόνο, όποτε κι αν έχουν ψηφιστεί οι εν λόγω διατάξεις

ΚΑΙ ΜΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ
Προφανώς, ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» της ανάπτυξης είναι η πολιτική (μαζί με την μακρο-οικονομική) σταθερότητα στη χώρα. Η μη αναλυτική αναφορά μου σ’ αυτά τα δύο προαπαιτούμενα της ανάπτυξης είναι συνειδητή, προκειμένου να τονίσουμε τις θεωρούμενες ως «ελάσσονες» πλευρές της ανάπτυξης. Αυτές, όμως, κατά τη γνώμη μας, είναι εκείνες που θα επιτρέψουν στην επόμενη διακυβέρνηση του τόπου που θα πιστεύει στην ανάπτυξη να την πετύχει και να την εγγυηθεί για το μέλλον.

Ακολουθούν τα slides της αναλυτική παρουσίασης των αποτελεσμάτων της έρευνας, όπως παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση από τον Παναγιώτη Καρκατσούλη: