14 Ιουνίου, 2018

Μια εξέλιξη συμπληρωματική και όχι αντιθετική

Σπύρος Δανέλλης

Τα κύρια σημεία της τοποθέτησής μου στην εκδήλωση "Από τον Καλλικράτη στον Κλεισθένη - Συμμετοχική Αυτοδιοίκηση με την απλή αναλογική", που πραγματοποιήθηκε στα Γιάννενα στις 11 Ιουνίου.

Έγραφα το Σεπτέμβριο του 2013 στο Protagon: «Από τα χρόνια της ευμάρειας του φτηνού δανεικού χρήματος - που θεωρούσαμε μάλλον και αγύριστο - λίγοι διαφωνούσαν πως ο μεγάλος ασθενής είναι η δημόσια διοίκηση. Μια δημόσια διοίκηση που κοστίζει πανάκριβα, είναι ανορθολογικά δομημένη, κάνει δύσκολη τη ζωή του πολίτη, είναι αντιπαραγωγική και αδυνατεί να παρακολουθήσει τις εξελίξεις και τις απαιτήσεις των καιρών.

Πολύ δε πριν τη χρεοκοπία και τα μνημόνια με τις απαιτήσεις τους, κάθε φωνή λογικής και προόδου συνηγορούσε πως η πρώτη μεγάλη μεταρρύθμιση που οφείλουμε στους εαυτούς μας, τη χώρα και το μέλλον ήταν η διοικητική.
Μια γενναία και ουσιαστική μεταρρύθμιση ξεκινά από την αναγκαιότητα μετεξέλιξης του κράτους σε ένα σφικτό και αποτελεσματικό σύστημα. Ό,τι σχετίζεται με τις πολιτικές και τις υπηρεσίες που αφορούν στην καθημερινότητα του πολίτη και στην τοπική ανάπτυξη πρέπει να περάσει στην αυτοδιοίκηση.

Μια αυτοδιοίκηση όμως με δομές και λειτουργίες που δεν αντιγράφουν το κεντρικό γραφειοκρατικό κράτος. Οι δύο φιλόδοξες μεταρρυθμιστικές τομές που άλλαξαν τον χάρτη της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης, τα σχέδια «Καποδίστριας» και «Καλλικράτης» από τους τολμηρούς μεταρρυθμιστές Αλέκο Παπαδόπουλο και Γιάννη Ραγκούση συνάντησαν τεράστιες αντιστάσεις από τις ποικιλώνυμες δυνάμεις της συντήρησης και της αδράνειας.

Έμειναν όμως ημιτελείς γιατί δεν ακολουθήθηκαν από την αναγκαία ριζική αλλαγή του δημοσιοϋπαλληλικού κώδικα, καθώς και τη δημιουργία όρων και προϋποθέσεων αποδέσμευσης της αυτοδιοίκησης από τους γνωστούς μηχανισμούς επιρροής, που δεν επιτρέπουν στις υγιείς δυνάμεις της κοινωνίας των πολιτών να ενεργοποιηθούν σε έναν αγώνα, που φαίνεται ότι διεξάγεται με σημαδεμένη τράπουλα.

Για τον τότε νεαρό θεσμό της αιρετής περιφέρειας – υποστήριζα πως - βασικό πρόβλημα αποτελεί η υιοθέτηση του μοντέλου λειτουργίας και αντίληψης πολιτικού σχεδιασμού των παλιών Νομαρχιών, που παράλληλα με τον κρατικό συγκεντρωτισμό, τις καθιστούν άνευρες και αναποτελεσματικές στη διεκδίκηση του ρόλου μιας ολοκληρωμένης αναπτυξιακής ενότητας κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Βέβαια, καθοριστικής σημασίας όρος για να ανταποκριθεί η αυτοδιοίκηση και των δύο βαθμών στις ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες και απαιτήσεις των δημοτών για παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών σε τομείς της καθημερινότητας, όπως και για να σχεδιάζει και να υλοποιεί έργα, είναι η ριζική διαφοροποίηση των οικονομικών της.

Και μιλούσα από τότε για την επιτακτική ανάγκη αντιμετώπισης της οικονομικής καχεξίας που υποχρέωνε την ΤΑ στη διαχείριση μιας αδιέξοδης μιζέριας και που φυσικά περνάει κυρίως μέσα από την Συνταγματική Αναθεώρηση.
Μιας μιζέριας απαξιωτικής, που παράλληλα υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των δημοτών, και που μπορούσε να αντιμετωπιστεί μονάχα από μια τολμηρή φορολογική μεταρρύθμιση που, όπως συμβαίνει στη λοιπή Ευρώπη, θα μπορούσε να καταστήσει τους ΟΤΑ αποδέκτες μέρους της άμεσης φορολογίας των πολιτών.

Μόνο έτσι οι ΟΤΑ θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικά αυτοτελείς και αυτοδύναμοι οικονομικά, ενώ συν τοις άλλοις κάτι τέτοιο θα λειτουργούσε θεαματικά και θα προωθούσε αποφασιστικά και τα θέματα της διαφάνειας και ελέγχου εκ μέρους των φορολογουμένων.

Παρά το ότι στις σημερινές συνθήκες της αγωνιώδους προσπάθειας δημοσιονομικής εξυγίανσης και επίτευξης των ασφυχτικών οικονομικών στόχων, κάτι τέτοιο φαίνεται ακόμη ανέφικτο, θεωρώ ότι αυτό θα βοηθούσε σημαντικά στην προσπάθεια σταθεροποίησης και ανασύνταξης της χώρας. Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, έγραφα ακόμη πως αυτό που μου φαινόταν απολύτως ρεαλιστικό, αλλά και απολύτως απαραίτητο ήταν η δημιουργία προϋποθέσεων για την αποδέσμευση των αυτοδιοικητικών αρχών από το σφιχταγκάλιασμα των κομματικών μηχανισμών και την απελευθέρωση των τοπικών κοινωνιών, από τη δουλεία εξαρτήσεων σογιών, συντεχνιών και λοιπών ομάδων επιρροής.

Όλοι διαπιστώνουμε τις στρεβλώσεις του δημαρχοκεντρικού σημερινού συστήματος. Η δυνατότητα των πολιτών να εκλέγουν τον Δήμαρχο της επιλογής τους και χωριστά τους άριστους από το σύνολο των υποψηφίων Δημοτικών Συμβούλων, θα ήταν λυτρωτική για τους πολίτες και θα αναβάθμιζε θεαματικά την ποιότητα των δημοτικών συμβουλίων.

Βέβαια επαφίεται στην ωριμότητα των πολιτών η εκλογή των άριστων και όχι των μιντιακά προβεβλημένων. Μια τέτοια διαδικασία αναπόφευκτα θα υποχρέωνε τους Δημάρχους σε πιο δημοκρατική, συλλογική και διάφανη λειτουργία. Έτσι, θα περιορίζονταν φαινόμενα αλαζονείας, αυταρχισμού αλλά και διαφθοράς, και θα γίνονταν ένα μεγάλο βήμα χειραφέτησης της Αυτοδιοίκησης, όπως και άσκησης γοητείας προς την κοινωνία των πολιτών».

Όλοι όσοι έχουμε συμμετάσχει ενεργά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση γνωρίζουμε πως μόνο συλλογικές προσπάθειες μπορούν να προτείνουν όραμα ικανό να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει την κοινωνία, να αντιμετωπίσειτα μεγάλα προβλήματα, αλλά και να απαντήσει θετικά στις προκλήσεις των καιρών.

Λέω πάντα πως η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί τον χώρο των μεγάλων συναντήσεων. Αποτελεί τον κοινό χώρο για την επίλυση κοινών προβλημάτων, προβλημάτων που απασχολούν ομοίως τους κατοίκους κάποιας περιοχής, ανεξαρτήτως κομματικών εντάξεων. Η αντιμετώπιση των σύγχρονων προβλημάτων των αστικών κέντρων και τηρουμένων των αναλογιών, ακόμη και των μικρών απόμακρων οικισμών, απαιτεί σφαιρική και όχι κατά τομείς προσέγγιση.

Η Αυτοδιοίκηση καλείται σήμερα να αναλάβει νέους ρόλους, πολιτικούς, κοινωνικούς, πολιτισμικούς, αναπτυξιακούς.
Καλείται να συμβάλει καθοριστικά στην υπέρβαση της γενικότερης κρίσης που χαρακτηρίζει την κοινωνία. Πάντα πίστευα πως η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ο θεσμός μέσω του οποίου οι πολίτες μπορούν και πρέπει να εκφράζονται με γνησιότερο τρόπο.

Όχι νοιώθοντας απλά ότι εκπροσωπούνται από τους δημάρχους και τα δημοτικά συμβούλια, αλλά μέσα από αποφασιστικές διαδικασίες που θα τους καθιστούν συμμέτοχους και άρα συνυπεύθυνους στις αποφάσεις που καθορίζουν την ποιότητα της καθημερινής ζωής τους.

Και βέβαια, μόνο μέσα από τέτοιες διαδικασίες η κοινωνία ωριμάζει και υιοθετεί ουσιαστικά κριτήρια σχετικά με την επάρκεια, το κύρος, την ικανότητα των προσώπων, αλλά και τη σοβαρότητα, τη φαντασία και την τεκμηρίωση του προγραμματικού τους λόγου.

Πιστεύω επίσης πως το θεσμικό πλαίσιο της αυτοδιοίκησης είναι δυναμικό και πως πρέπει να εξελίσσεται διαρκώς. Είπα και πριν πως το βήμα που έγινε με τον Καλλικράτη το Μάρτιο του 2010 ήταν κομβικής σημασίας. Ουσιαστικά είχαμε μια νέα αρχιτεκτονική της αυτοδιοίκησης και της αποκεντρωμένης διοίκησης, που χαρακτηρίστηκε από τη μεγαλύτερη μεταφορά πόρων και αρμοδιοτήτων στην ιστορία της αυτοδιοίκησης.

Για πρώτη φορά το κεντρικό κράτος επέτρεψε στις τοπικές κοινωνίες να αναλάβουν την ευθύνη και να ξεφύγουν από το μέχρι τότε καταστροφικό μοτίβο του δανεισμού και της αδιαφάνειας, οδηγώντας τους να βάλουν τάξη στα του οίκου τους. Εξίσου θετικό και ελπιδοφόρο αποτέλεσμα της μεταρρύθμισης του Καλλικράτη ήταν και η ψήφος υπέρβασης σε Καμίνη και Μπουτάρη, που απέδειξε πως πολιτικό σύστημα και κοινωνία διαθέτουν ακόμα αντανακλαστικά υπέρβασης της παρακμής.

Ο Γιώργος Παπανδρέου, με την επιλογή στήριξης του Γιώργου Καμίνη για την Αθήνα και του Γιάννη Μπουτάρη για τη Θεσσαλονίκη, τοποθέτησε το δημόσιο συμφέρον πάνω από το πρόσκαιρο κομματικό, συνάρτησε την αξιοπιστία των θεσμών με τη σοβαρότητα των προσώπων, αγνόησε τις δημοσκοπήσεις και την κομματική δυσαρέσκεια, και απαξίωσε την κυρίαρχη, εύπεπτη εικόνα του παραπλανητικού χαμόγελου και την ευκολία του τσαμπουκά των τηλεαστέρων και πολλές φορές γραφικών πολιτικών.

Σήμερα, έχουμε την πρόταση της Κυβέρνησης για την ΤΑ, με τον Κλεισθένη Ι. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό του δεν είναι άλλο από την εφαρμογή της απλής αναλογικής στους συσχετισμούς των δημοτικών συμβουλίων, δηλαδή η καλλιέργεια του πολιτισμού της συνεργασίας και της εμπιστοσύνης σε προσωπικότητες, μέσω της υποστήριξης υποψηφίων που δεν ελέγχονται από κόμματα. Όπως προείπα κυρίαρχο χαρακτηριστικό του είναι η εφαρμογή - έστω περιορισμένα - της απλής αναλογικής. Και λέω περιορισμένα γιατί μιλάμε για την εκλογή μόνο δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων, και όχι για την εκλογή Δημάρχων ή Περιφερειαρχών.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η απλή αναλογική είναι ίδιον των νομοθετικών σωμάτων των ισχυρότερων και παραγωγικότερων οικονομικά δημοκρατιών. Το βλέπουμε στη Γερμανία, την Ολλανδία, το Ισραήλ κ.α. Ωστόσο, η Αυτοδιοίκηση, σύμφωνα με το ΣΤΕ αποτελεί ιδιάζουσα συνιστώσα της εκτελεστικής εξουσίας και όχι της νομοθετικής εξουσίας.

Όσοι ανησυχούν, υποστηρίζουν πως με την απλή αναλογική χάνεται η αποτελεσματικότητα των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, σε βάρος των πολιτών. Δεν τολμά κανείς να αμφισβητήσει το δημοκρατικό της ισονομίας της ψήφου των δημοτών, αλλά επικαλούμενοι όλοι την έλλειψη κουλτούρας συνεργασιών συμπεραίνουν ως μοιραίο αποτέλεσμα την ακυβερνησία. Άρα ζητούνται ασφαλιστικές δικλείδες.

Ήδη ο Γιάννης Ραγκούσης, ο αρχιτέκτονας του Καλλικράτη, πιστεύει πως μετά από τα πρώτα 8 χρόνια εφαρμογής του νόμου του και των νέων δομών που αυτός έθεσε σε λειτουργία, υπάρχει πλέον δυνατότητα καθιέρωσης συστήματος απλής αναλογικής στην Αυτοδιοίκηση, αν τηρηθούν 4 προϋποθέσεις:

Το πρώτο είναι να επεκταθεί για το σύνολο των αποφάσεων του συμβουλίου η διαδικασία που προτείνεται στη λήψη αποφάσεων για τον προϋπολογισμό και το τεχνικό πρόγραμμα (άρθρ. 186 έως 189). Ασφαλιστική και έξυπνη δικλείδα που προτείνεται για να αποσοβηθεί η ακυβερνησία, είναι να καταστεί υποχρεωτική η υποβολή αντιπρότασης από την πλευρά της καταψηφίζουσας αντιπολίτευσης και να προβλεφθεί ρητά πως χωρίς αντιπρόταση δεν νοείται η καταψήφιση πρότασης.

Η δεύτερη και κατανοητή αίρεση είναι να προβλεφθεί ένα όριο της τάξης του 3% ως προϋπόθεση για την είσοδο ενός συνδυασμού στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, έτσι όπως άλλωστε ισχύει για την είσοδο στο κοινοβούλιο. Τρίτον, είναι να ενισχυθεί με συγκεκριμένες εκτελεστικές αρμοδιότητες τόσο ο Δήμαρχος, όσο και ο Περιφερειάρχης, ώστε σε οποιαδήποτε περίπτωση να μπορεί να λειτουργεί απρόσκοπτα ο Δήμος ή η Περιφέρεια.

Και βέβαια, ένα βήμα παρακάτω προς την ίδια κατεύθυνση θα ήταν η πρόβλεψη, οι θέσεις συμβούλων παρατάξεων που επίσημα ανακοινώνουν την απόφασή τους για αποχή από τις συνεδριάσεις των συμβουλίων, να καταλαμβάνονται αναλογικά από υποψηφίους συμβούλους των υπόλοιπων παρατάξεων. Δεν είναι σκόπιμο την ώρα που η Αυτοδιοίκηση αναλαμβάνει όλο και πιο σημαντικές αρμοδιότητες, να αφαιρείται ένας χρόνος από την θητεία των αυτοδιοικητικών αρχών.

Επιπλέον, δεδομένου ότι οι ευρωπαϊκές αναπτυξιακές πολιτικές θα λαμβάνουν όλο και περισσότερο υπόψη τους την περιφερειακή οργάνωση, είναι βέβαιο ότι σταδιακά θα συγκλίνουν όλο και περισσότερο οι πορείες των δύο θεσμών. Πρέπει να διασφαλίσουμε την συμμετοχή των πολιτών στις ευρωεκλογές. Και βεβαίως γιατί να επιβαρύνουμε τον κρατικό προϋπολογισμό με ένα κόστος των 50-60εκ ευρώ;

Επιπλέον, θα πρέπει να γίνει συνείδηση στην Κυβέρνηση ότι προβλέψεις για τη δημιουργία νέων δημοτικών ή περιφερειακών νομικών προσώπων, εταιρειών ειδικού σκοπού ή όχι είναι προβληματικές. Το είδαμε και πέρυσι το καλοκαίρι με το πολυνομοσχέδιο για τους ΟΤΑ.

Η ιδιότυπη “ιδιωτικοεπιχειρηματοποίηση” της αυτοδιοίκησης που ξεκίνησε πριν από τον Καλλικράτη, οδήγησε στην ίδρυση χιλιάδων δημοτικών εταιρειών που εξελίχθηκαν σε εστίες αδιαφάνειας, διαφθοράς και διαπλοκής. Δεν θα πρέπει επίσης να επιτραπεί η κατάργηση του θεσμού του συμπαραστάτη του δημότη-πολίτη και της επιχείρησης.

Και βέβαια είναι αδιανόητο να μην υπάρχουν προβλέψεις που να απαγορεύουν σε έναν αιρετό καταδικασμένο σε πρώτο βαθμό για ατιμωτικά αδικήματα όπως δωροδοκία, απάτη κλπ να επανέρχεται στα καθήκοντά του, όπως στην περίπτωση του Δήμου Βόλου.

Συνοψίζοντας τα παραπάνω. Στη μεταμνημονιακή Ελλάδα ο βασικός πυλώνας της εκτελεστικής εξουσίας πρέπει και μπορεί να γίνει η ΤΑ. Η ενίσχυση των δημοτικών και περιφερειακών δομών με επιστημονικό προσωπικό είναι αναγκαία. Επιπροσθέτως, λάθη όπως η διάλυση της δημοτικής αστυνομίας, με κριτήρια αριθμητικά και όχι ποιοτικά, επί Υπουργίας Κυριάκου Μητσοτάκη δεν πρέπει να επαναληφθούν.

Θεωρώ πως ο ειλικρινής διάλογος των προοδευτικών δυνάμεων επιτάσσει να δούμε τον Κλεισθένη I ως συνέχεια του Καλλικράτη και να μην αναλωθούμε σε μάχες εντυπώσεων.

Να υπενθυμίσω πως η συντηρητική παράταξη μονίμως λείπει από κάθε μεγάλη μεταρρύθμιση που αφορά την Τ.Α.
Σήμερα δε, η ταύτιση με τον απόλυτο αρνητισμό της «σχολής» Πατούλη ουδόλως προωθητική για την αυτοδιοίκηση μπορεί να αποβεί.

Είμαι από αυτούς που υποστήριξαν τον Καλλικράτη και κατανοώ σήμερα την ανάγκη για τον Κλεισθένη σαν μια διαδικασία εξέλιξης των θεσμών της Αυτοδιοίκησης.

Μια εξέλιξη συμπληρωματική και όχι αντιθετική. Εξάλλου το I σημαίνει ότι η δυναμική των εξελίξεων θα φέρει τον Κλεισθένη ΙΙ.

Δείτε τη σχετική ανάρτηση:

* Ο Σπύρος Δανέλλης είναι βουλευτής Ηρακλείου και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος

Σχετικά

διαβάστε επίσης