2 Ιανουαρίου, 2018

Υπερπλεόνασμα και το 2017! Το 2018 όμως;

Γιώργος Στρατόπουλος

Παρά την υστέρηση στα φορολογικά έσοδα, το 2017 θα έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα αρκετά υψηλότερο του μνημονιακού στόχου. Πολλά έκτακτα έσοδα θα το ενισχύσουν το πλεόνασμα του 2017, όπως συνέβη και το 2016. Ομως το υπερπλεόνασμα της διετίας 2016-2017 είναι συγκυριακό. Το 2018 τα έκτακτα έσοδα τελειώνουν και η επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων γίνεται μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση.

Τους τελευταίους μήνες παρατηρήθηκε όντως υστέρηση στα φορολογικά έσοδα. Η αντιπολίτευση έσπευσε να εκφράσει τις αμφιβολίες της ως προς την επίτευξη του πρωτογενούς πλεονάσματος, ενώ από την άλλη η κυβέρνηση επέμεινε να εμφανίζεται άνετη και να μιλά για υπερπλεόνασμα.

Πιστεύω πως έχει δίκιο η κυβέρνηση και μάλιστα το πρωτογενές πλεόνασμα δεν θα περιοριστεί στο 2,2%%, όπως προέβλεψε ο Γιώργος Χουλιαράκης στο συνέδριο του Economist (εδώ), αλλά είναι πιθανόν να ξεπεράσει το 3%1,2!

Αλλά, όσο δίκιο έχει ο κ. Χουλιαράκης να είναι άνετος με τον στόχο του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2017 (1,75%) άλλο τόσο άδικο έχει όντας άνετος με την επίτευξη του στόχου το 2018 (3,5%).

Ο στόχος για το 2018 είναι δύσκολα επιτεύξιμος. Κατά πάσαν πιθανότητα το πρωτογενές πλεόνασμα του 2018 -χωρίς νέα μέτρα- θα είναι χαμηλότερο από το αποτέλεσμα του 2017… Γι’ αυτό όλοι ελπίζουμε το αποτέλεσμα του 2017 να ξεπεράσει το 3%, διότι κανείς δεν επιθυμεί νέα μέτρα. Κι επειδή ο στόχος για το 2018 είναι πολύ δύσκολος, δικαίως η αντιπολίτευση ανησυχεί με τα πρώιμα σημάδια υστέρησης των φορολογικών εσόδων. Αλλά πρέπει να ανησυχεί για το 2018…

Οι καταιγιστικές αλλαγές στο φορολογικό και ασφαλιστικό πλαίσιο δημιούργησαν «λευκές τρύπες» προσωρινού χαρακτήρα στα έσοδα. Δεν πρόκειται για λογιστικές αλχημείες ή στατιστικές ακροβασίες· έχουν την έγκριση της Eurostat. Πρόκειται για συγκυριακές παρενέργειες της ασφαλιστικής και φορολογικής μεταρρύθμισης που έφεραν έκτακτα έσοδα στα κρατικά ταμεία. Ενίσχυσαν το πρωτογενές πλεόνασμα του 2016 και κάτι ανάλογο θα συμβεί και το 2017. Όμως «λευκές τρύπες» και έκτακτα έσοδα δεν θα υπάρξουν το 2018, όταν ο στόχος για το Π.Π. είναι πολύ πιο απαιτητικός.

Το αποτέλεσμα του πρωτογενούς πλεονάσματος για τη διετία 2016-2017 δημιουργεί μια μαγική εικόνα σχετικά με την ευκολία που επιτυγχάνονται οι στόχοι. Κι αυτό μπορεί να αποδειχθεί παγίδα για την κυβέρνηση κι ακόμη περισσότερο για την αντιπολίτευση.

Η κυβέρνηση οφείλει να είναι πολύ προσεκτική στη διαχείριση των δημοσιονομικών το 2018, οπότε θα είναι πολύ δύσκολο να πετύχουμε το στόχο για το πρωτογενές πλεόνασμα, πολλώ δε μάλλον να τον υπερβούμε. Και η αντιπολίτευση θα πρέπει να προετοιμάζεται. Πιθανόν να κληθεί εκείνη να διαχειριστεί ενδεχόμενη αστοχία· θα τη μάθουμε τον Απρίλιο του 2019. Και τότε, δεν αποκλείεται να δούμε ένα νέο σίριαλ«Γεωργίου». Οπου η νέα κυβέρνηση θα καταγράφει φτωχές «σχετικά» επιδόσεις για το 2018, ενώ η απερχόμενη κραδαίνοντας το υπερπλεόνασμα της διετίας 2016-17 θα την κατηγορεί για μαγείρεμα στοιχείων με στόχο τη διαιώνιση της λιτότητας του ΔΝΤ…

Λευκές τρύπες
Α) Ασφαλιστικές εισφορές

Στο Υπουργικό Συμβούλιο ο Πρωθυπουργός (εδώ) μίλησε για «θετική έκπληξη» στις ασφαλιστικές εισφορές. Σύντομα -ήδη διακινείται- θα ακούσουμε και από επίσημα χείλη πως η υπεραπόδοση οφείλεται στην αύξηση της απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα. Αυτό είναι ψέμα.

Η πραγματικότητα είναι πως η ανεργία μειώνεται στα χαρτιά αλλά τα έσοδα από μισθωτή εργασία δεν αυξάνονται 3 (το συνολικό εισόδημα που δήλωσαν μισθωτοί και συνταξιούχοι το 2016 διαμορφώθηκε στα 57,9 δισ. ευρώ, έναντι 58,75 δισ. ευρώ το 2015, εδώ). Και, ως γνωστόν, τα έσοδα των Ταμείων είναι ποσοστά των εσόδων των εργαζομένων. Αρα, η θετική έκπληξη έρχεται από αλλού! Χάρις στις διπλές εισφορές που θα καταβάλλουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αγρότες, τα ασφαλιστικά Ταμεία το 2017 θα καταγράψουν έκτακτα έσοδα της τάξης του 1 δισ.€ .

Αυτά τα έκτακτα έσοδα οφείλονται στη μετάβαση από το παλαιό στο νέο ασφαλιστικό σύστημα. Αλλά η κυβέρνηση αποσιωπά τον προσωρινό χαρακτήρα και την πηγή των εσόδων και επιχειρεί να τα παρουσιάσει ως απόδειξη ανάπτυξης και εξυγίανσης. Για να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει, χρησιμοποιώ ως παράδειγμα τους ασφαλισμένους στο ΤΣΜΕΔΕ.

Με το παλαιό σύστημα (προ ενοποίησης Ταμείων) οι ασφαλισμένοι του ΤΣΜΕΔΕ κατέβαλλαν εισφορές ανά εξάμηνο. Του Β΄ εξαμήνου οι εισφορές έμπαιναν στο ταμείο του ΤΣΜΕΔΕ τον επόμενο χρόνο. Αυτό δεν συνιστούσε πρόβλημα στα έσοδα του ΤΣΜΕΔΕ, αφού το Ταμείο εισέπραττε ετησίως από τους ασφαλισμένους εισφορές ενός έτους (Α΄ εξαμήνου του τρέχοντος έτους και Β΄ εξαμήνου του προηγούμενου).

Από την Πρωτοχρονιά του 2017 οι ασφαλισμένοι στο ΤΣΜΕΔΕ καταβάλλουν εισφορές στον ΕΦΚΑ σε μηνιαία βάση (στο τέλος κάθε επόμενου μήνα). Αρα οι ασφαλισμένοι του ΤΣΜΕΔΕ θα καταβάλλουν μέσα στην οικονομική χρήση του 2017 όλες τις εισφορές του 2017 και, επιπλέον, τις εισφορές του Β’ εξαμήνου 2016. Δηλαδή θα καταβάλλουν το ισόποσο εισφορών 1,5 έτους! (Οι εισφορές του Β’ εξαμήνου 2016 θα καταβληθούν από τους ασφαλισμένους στον ΕΦΚΑ μέχρι τον 11/2017 εδώ.) Από το 2018 και μετά, τέλος τα έκτακτα έσοδα, τα Ταμεία θα εισπράττουν πλέον μόνο τις εισφορές του τρέχοντος έτους.

Η διπλή καταβολή (ασφαλιστικές εισφορές 1,5 έτους) εντός του 2017 δεν περιορίζεται στους ασφαλισμένους του ΤΣΜΕΔΕ. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει με όλους τους ασφαλισμένους στο ΕΤΑΑ (εδώ, γιατροί, δικηγόροι μηχανικοί) και τον ΟΓΑ (εδώ). Ειδικότερα, οι ασφαλισμένοι στο Ταμείο Νομικών, που καταβάλλουν εισφορές άπαξ ετησίως, το έτος 2017 θα πληρώσουν τις ετήσιες εισφορές του 2016 καθώς και τις τρέχουσες ασφαλιστικές εισφορές τους στον ΕΦΚΑ για το 2017. Θα καταβάλλουν, δηλαδή, εισφορές 2 ετών!

Με λίγα λόγια, τα ασφαλιστικά ταμεία το 2017, πέραν των εισφορών του τρέχοντος έτους θα εισπράξουν επιπροσθέτως και κατ’ εξαίρεση και το 50% των ετήσιων εσόδων (από ασφαλιστικές εισφορές) του ΤΣΜΕΔΕ, του ΤΣΑΥ και του ΟΓΑ και το 100% των ετήσιων εσόδων του Ταμείου Νομικών. Αυτό συνιστά έκτακτα έσοδα για τον ΕΦΚΑ και το ΕΤΕΑΕΠ της τάξης του ενός δισ.€ που θα ενισχύσει το Π.Π. του 2017.

Β) Αύξηση προκαταβολής φόρου

Όπως έχουμε εξηγήσει και αλλού εδώ, η αύξηση στην προκαταβολή φόρου επιχειρήσεων και αυτοαπασχολουμένων συνεισέφερε σημαντικά στη διαμόρφωση του υπερπλεονάσματος του 2016. Από τις Ανώνυμες Εταιρείες, όμως, φέτος δεν προβλέπονται έκτακτα έσοδα. Ήδη από πέρυσι η προκαταβολή φόρου δεν μπορούσε να αυξηθεί περαιτέρω, ήταν 100%. Αλλά για τις Ομόρρυθμες εταιρείες και τους αυτοαπασχολούμενους, ο συντελεστής προκαταβολής πέρυσι ήταν 75% και φέτος έγινε 100%. Αυτό σημαίνει ότι από αυτή τη φορολογική ομάδα το δημόσιο θα καταγράψει έκτακτα έσοδα φέτος, τα οποία δε θα επαναληφθούν του χρόνου, αφού κι εκεί ο συντελεστής προκαταβολής θα έχει φτάσει στο 100%.

Γ) Καθυστέρηση στην απονομή συντάξεων

Υπάρχουν δύο τρόποι περιορισμού της συνταξιοδοτικής δαπάνης. Μειώνοντας είτε το ύψος των συντάξεων είτε το πλήθος των συνταξιούχων. Ο δεύτερος προσφέρεται μόνο για βραχυπρόθεσμη εφαρμογή, καθώς, αργά ή γρήγορα οι σωρευμένες εκκρεμείς συντάξεις θα αποδοθούν.

Τα τελευταία χρόνια η καθυστέρηση απονομής νέων συντάξεων και εφάπαξ ήταν μεγάλη. Το σύστημα κατέβαλε μηνιαία λιγότερες συντάξεις (Διάγραμμα Ι) και εφάπαξ, κι αυτό κράτησε τεχνητά τη συνταξιοδοτική δαπάνη χαμηλότερα, συμβάλλοντας έτσι και στην επίτευξη των πλεονασμάτων του Προϋπολογισμού. Αυτή η «λευκή τρύπα» του συνταξιοδοτικού θα εκλείψει τα επόμενα χρόνια, καθώς το πρόγραμμα εκκαθάρισης εκκρεμών συντάξεων, επιτέλους, επιταχύνεται. Τα επόμενα 1-2 χρόνια οι σωρευμένες εκκρεμείς συντάξεις θα μπουν μαζικά στο σύστημα και θα επιβαρύνουν τη συνταξιοδοτική δαπάνη των επόμενων ετών, προκαλώντας κλιμακούμενη επιβάρυνση στον Προϋπολογισμό της Γενικής Κυβέρνησης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου εδώ.

* Ο Γιώργος Στρατόπουλος είναι στέλεχος του χρηματοοικονομικού τομέα