28 Νοέμβριος, 2016

Η Συνθήκη της Λωζάννης και ο Ερντογάν

Ποτάμι

Η ομιλία του Χρήστου Ροζάκη στην εκδήλωση για την Εξωτερική Πολιτική με τίτλο «Οι γείτονες έχουν νεύρα. Εμείς;»

Η πρόσφατη ρητορεία του Ερντογάν για τη Συνθήκη της Λωζάννης άνοιξε ένα μέτωπο αντιπαράθεσης με την Τουρκία.
Κανένας πολιτικός ,πριν από αυτόν δεν είχε τολμήσει να αμφισβητήσει την ΣτΛ, για την οποία όλη η Τουρκία πίστευε ότι ήταν η γενεσιουργός του νέου τουρκικού κράτους.

Και δικαίως: η Συνθήκη των Σεβρών, που ακολούθησε το τέλος του Α Παγκοσμίου πολέμου στερούσε από την τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία τεράστια εδαφικά τμήματα, και, όσον αφορά εμάς, έδινε εδάφη της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας στην Ελλάδα. Ενώ η Κωνσταντινούπολη και τα Στενά διεθνοποιούνταν.

Κατά συνέπεια μόνον θρίαμβος του Μουσταφά Κεμάλ μπορούσε να θεωρηθεί η ΣτΛ, την οποία κατοχύρωσε μετά από την ήττα του ελληνικού στρατού στην Μικρά Ασία. Αλλά ο Ερντογάν θέλει να ξεχνάει αυτό το δεδομένο, και αναφέται σε σμίκρυνση της Τουρκίας σε σχέση με την Οθωμανική αυτοκρατορία

Αναφορικά με τα ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου, πλήν της Δωδεκαννήσου που υπαγόταν στην ιταλική κυριαρχία, αυτά είχαν περιέλθει στην Ελλάδα με τον πρώτο βαλκανικό πόλεμο, αλλά δεν νομιμοποίηθηκε η κυριαρχία σε αυτά παρά μόνο με τη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου το 1914, και επιβεβαιώθηκε με τη ΣτΛ.

Η ΣτΛ , μάλιστα, περιόρισε την κυριαρχία σε αυτά τα νησιά, με την κήρυξη τους ως μερικώς αποστρατικοποιημένα, πράγμα που αποτελεί και σήμερα ένα σημείο τριβής με την Τουρκία. Το ερώτημα είναι γιατί ο Τούρκος Πρόεδρος επέλεξε μια τέτοια τακτική.

Νομίζω για δύο βασικούς λόγους¨:
Πρώτον, για έναν εσωτερικό λόγο κύρους. Ο Ερντογάν χτίζει βαθμιαία τη μοναδική προσωπικότητα του μέσα στην Τουρκία. Βασικός του αντίπαλος είναι οι κεμαλιστές, οι οποἰοι ομνύουν στο όνομα του ιδρυτή και θεωρούν τον Κεμάλ ως τον ιδρυτή του κράτους, τη δε ΣτΛ ως το ιδρυτικό κείμενο αυτού του κράτους. Ο Ερντογάν θέλει να αμαυρώσει τον Κεμάλ, και τν ιστορία του, και ο καλύτερος τρόπος είναι να αμφισβητήσει την επιτυχία της ΣτΛ.
Δεύτερον, έχει πρόβλημα με τα νοτιοανατολικά σύνορα με τη Συρία και το Ιράκ , και θεωρεί ότι ο αποκλεισμός του από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, με τη γνωστή θέση του ιρακινού προέδρου, περιορίζουν τις φιλοδοξίες του για ένα πιο ενεργό ρόλο στην περιοχή, που είναι πλούσια σε πετρέλαια. (Μοσούλη). Εξάλλου ο βασικός του φόβος είναι η δημιουργία ανεξάρτητου κράτους των κούρδων, που είναι η κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή, πράγμα που θα σήμαινε μια προσπάθεια της κουρδικής Τουρκίας, η οποία συνορεύει με την περιοχή, απομάκρυνσης από την Τουρκία κι ένωσης της με το νέο κράτος.

Αλλά η ΣτΛ -ὀπως και κάθε συνθήκη που ρυθμίζει εδαφικά καθεστώτα-έχει δημιουργήσει αντικειμενικό καθεστώς, που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί με την κατάργηση της. Ακόμα κι αν υποθέσουμε ὀτι η Συνθήκη καταργείται , πράγμα απίθανο, τα εδάφη που αφορά παραμένουν ως έχουν, γιατί είναι το είδος της Συνθήκης που τα επιβάλλει. Ετσι δεν έχει νόημα η επίκληση των αδυναμιών ης από τον Ερντογάν, αφού μάλιστα η ΣτΛ είναι οιόνει διμερής συνθήκη , έχοντας από τη μια μεριά τις νικήτριες δυνάμεις του Α Πολέμου, και από την άλλη την Τουρκία. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με το δίκαιο των συνθηκών, είτε η ακύρωση, είτε ο τερματισμός μιας συνθήκης πρέπει να τύχει της συναίνεσης όλων των μερών της συνθήκης. Αλλά ούτε και τον Πρόεδρο της τουρκικής δημοκρατίας συμφέρει ένα;ς τερματισμός της Συνθήκης, αφού πέρα από το εδαφικό καθεστώς,. Που ορίζει και το οποίο δεν καταργείται έτσι ή αλλιώς, υπάρχουν διατάξεις της Συνθήκης που καταργούνται, και που δεν είναι σε συμφέρον να καταργηθούν για την Τουρκία. Λ.χ. η Συνθήκη δίνει ένα droit de regard για τη μειονότητα της Θράκης, που αυτό θα εξαφανιστεί με την κατάργηση της.

Κι έρχομαι στο κυπριακό, αν κι αυτό δεν περιλαμβάνεται στην agenda της σημερινής συζήτησης, αν και είναι βασικό θέμα των ελληνοτουρκικών θέσεων. Οι διαπραγματεύσεις στην Ελβετία κατέρρευσαν για ελάχιστες διαφορές. Για 1 0/0 στο εδαφικό και για 20000 ελληνοκύπριους που δεν θα μπορούσαν να επαναγκατασταθούν στο Βορρά. Πράγμα που δείχνει ότι δεν ήταν οι πραγματικοί λόγοι της αποτυχίας. Πιστεύω ότι η πραγματική αιτία της αποτυχίας προέρχεται από την Τουρκία κι αφορά το καθεστώς των εγγυήσεων. Η Τουρκία δεν είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει στην άρση των εγγυήσεων και στην άμεση αποχώρηση των στρατευμάτων από το έδαφος της Κύπρου. Από την άλλη μεριά η Ελλάδα πιέζει για τις δύο αυτές εξελίξεις. Ετσι η Τουρκία προκειμένου να μη επωμισθεί το βάρος μιας αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, επέβαλε στην τουρκοκυπριακή ηγεσία μια επιμονή στο εδαφικό-πληθυσμιακό, για να επιρρίψει στην ελληνική πλευρά την ευθύνη της αποτυχίας. Μοιάζει συνωμοτική ερμηνεία, αλλά δεν είναι.

Αυτά τα ολίγα από εμένα. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

* Ο Χρήστος Ροζάκης είναι ομότιμος καθηγητής και πρώην αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων