7 Μαΐου, 2018

Η Συνταγματική Αναθεώρηση ως ιστορική ευθύνη του πολιτικού προσωπικού

Γιάννα Παναγοπούλου

Στα χρόνια της Μεταπολίτευσης έγιναν πολλά και αναμφισβήτητα υπήρξε η πιο ασφαλής και δημιουργική περίοδος από την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Η δυναμική της όμως εξανεμίστηκε. Ο κύκλος της έκλεισε. Χρειαζόμαστε μια νέα Ελληνική Δημοκρατία με διαρθρωτικές αλλαγές και τολμηρές μεταρρυθμίσεις. Στο πολιτικό σύστημα, στη Δημόσια Διοίκηση, στο κράτος, στους θεσμούς, στη Δικαιοσύνη. Αυτά είναι ζητήματα με ευθεία αναφορά στο Σύνταγμα, το οποίο μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη για την απελευθέρωση των δημιουργικών δυνάμεων της κοινωνίας.

Φταίει το Σύνταγμα για την κρίση; Το οικονομικό πρόβλημα της χώρας δεν είναι άνευ ετέρου πρόβλημα του Συντάγματος, το πολιτικό όμως πρόβλημα, η κατάσταση στη Δημόσια Διοίκηση αλλά και άλλες στρεβλώσεις της μεταπολίτευσης αποδίδονται στο Σύνταγμα.

Οι αλλεπάλληλες ως τώρα αναθεωρήσεις του Συντάγματος δεν εξάλειψαν τις υφιστάμενες συνταγματικές αστοχίες. Κατά συνέπεια, είναι αναγκαία σήμερα μια νέα διαδικασία αναθεώρησης, με διαφορετικούς όμως όρους από το παρελθόν, καθώς σήμερα μια τέτοια διαδικασία πρέπει να απαντήσει στις ανάγκες που ανέδειξε η πολυεπίπεδη κρίση της χώρας. Η Συνταγματική αναθεώρηση πρέπει να παρακολουθήσει τη ραγδαία μεταβαλλόμενη πραγματικότητα, τις προκλήσεις της εποχής, να είναι ριζική.

Βέβαια η Συνταγματική αναθεώρηση δεν μπορεί να είναι κομματική φιέστα, περιοδεύουσα ανά τις Περιφέρειες της χώρας, όπως επιχείρησε να τη μετατρέψει ο ΣΥΡΙΖΑ το 2016, με τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού και τη συγκρότηση μιας παρακοινοβουλευτικής επιτροπής, χωρίς καμία νομιμοποίηση και θεσμική υπόσταση, που υπονομεύει το κύρος και τη λειτουργία του Συντάγματος και αποθεώνει το συνταγματικό λαϊκισμό και τη συνταγματική δημαγωγία. Οι διαδικασίες της αναθεώρησης αρχίζουν και ολοκληρώνονται στη Βουλή. Μεθοδεύσεις αποπροσανατολισμού, που στόχο έχουν να αλλάξουν την πολιτική ατζέντα της κυβέρνησης δεν μπορεί να παίζονται σε βάρος του Συντάγματος και των θεσμών. Πειραματισμοί με τον καταστατικό χάρτη της χώρας και πυροτεχνήματα περί συνταγματικού δημοψηφίσματος συνιστούν επικίνδυνη θεσμική ανευθυνότητα.

Υπάρχουν όμως οι πολιτικές προϋποθέσεις για μια γενναία και ευρεία συνταγματική μεταρρύθμιση; Το ιδανικό θεσμικό περιβάλλον θα ήταν μια παρατεταμένη περίοδος συναινετικής θεσμικής λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, μακριά από πολιτικές συγκρούσεις, μικροκομματικές σκοπιμότητες, δημαγωγία και λαϊκισμούς, που θα ξεχώριζε για το σεβασμό της διάκρισης των εξουσιών και του κράτους δικαίου.

Ωστόσο, μέχρι να διαμορφωθεί η κατάλληλη πολιτική συγκυρία και η θεσμική κουλτούρα για μια νηφάλια και ευρεία συνταγματική αναθεώρηση, είναι σκόπιμο να επιδιωχθεί η εκδήλωση Συνταγματικού πατριωτισμού στο επίπεδο των δημοφιλών και ώριμων αλλαγών, μιας minimum δηλαδή θεσμικής συναίνεσης. Η ευθύνη του πολιτικού προσωπικού είναι ιστορική και η ευκαιρία να γίνουν κρίσιμες συνταγματικές μεταρρυθμίσεις, δεν πρέπει να χαθεί.

Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων και του ρυθμιστικού ρόλου του Προέδρου της Δημοκρατίας, χωρίς να αλλάζει ο πυρήνας του Πολιτεύματος, η αποσύνδεση της μη εκλογής του Προέδρου Δημοκρατίας από τη διάλυση της Βουλής, η κατάργηση της αυτοδίκαιης ασυλίας των βουλευτών, η αλλαγή του τρόπου επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και των μελών των Ανεξάρτητων αρχών, ο αποφασιστικός ρόλος της Βουλής στην παρακολούθηση εκτέλεσης του Κρατικού Προϋπολογισμού, η δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών ΑΕΙ με διαδικασίες αυστηρής πιστοποίησης και αξιολόγησης, η ενίσχυση της πολιτικής σταθερότητας και του εκλογικού κύκλου, η ενίσχυση της θεσμικής λειτουργίας και της αποκομματικοποίησης του κράτους, της αξιοκρατίας και της διαφάνειας στη Δημόσια Διοίκηση, είναι σκόπιμο να μην περιμένουν.

Στη βάση όσων έχουν αναδειχθεί ως σημεία ευρείας σύγκλησης στο διάλογο που εξελίσσεται, διακόπτεται και επαναλαμβάνεται ήδη από το 2014, πρέπει να προχωρήσει μια εντοπισμένη αλλά κρίσιμη και κατά τούτο ουσιαστική αναθεώρηση.

* Η Γιάννα Παναγοπούλου είναι υπεύθυνη του τομέα Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Πηγή: Έθνος