26 Φεβρουαρίου, 2015

Η σύγχρονη απάντηση στις φυσικές καταστροφές: από την αποκατάσταση στην προσαρμογή

Χλόη Βλασοπούλου

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα που οδηγούν σε φυσικές καταστροφές, όπως αυτές που γνωρίσαμε τις τελευταίες μέρες και που συμβαίνουν, δυστυχώς, όλο και συχνότερα τον τελευταίο καιρό (μόνο από τον Οκτώβριο: Νίκαια, Πειραιάς, Κύθηρα, Βόρεια και δυτική Ελλάδα....) θέτουν σε κίνδυνο τις ζώες των πολιτών, δημιουργούν ζημιές στις υποδομές, σε κτήρια και κατοικίες. Το ανθρώπινο και υλικό κόστος είναι τεράστιο.

Μετά την υιοθέτηση του πλαισίου δράσης του Hyogo από τα Ηνωμένα Έθνη (2005) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η σύνδεση μεταξύ φυσικών καταστροφών και κλιματικής αλλαγής δεν αμφισβητείται πλέον και η λογική αντιμετώπισής τους έχει αλλάξει άρδην. Εάν στο παρελθόν η κύρια μέρινα ήταν η στήριξη των πολιτών και η αποκατάσταση των ζημιών, η σημερινή θεώρηση βασίζεται στην ενίσχυση της προσαρμοστικότητας (resilience). Αυτό σημαίνει πως, υπό συνθήκες κλιματικών μεταβολών, οι επεμβάσεις μετά από φυσικές καταστροφές πρέπει να έχουν όχι μόνο διορθωτικό αλλά και προληπτικό χαρακτήρα, με στόχο την εξασφάλιση της βιωσιμότητας των πληγέντων κοινοτήτων.

Μία βιώσιμη κοινότητα είναι αυτή η οποία μειώνει την τρωτότητα που απορρέει από την αναπτυξιακή της πορεία, τις τοπικές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες και την έκθεσή της σε κινδύνους καταστροφών, ώστε να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά, δίκαια και νόμιμα στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και να ανανήπτει ταχύτερα, καλύτερα και με μεγαλύτερη ασφάλεια και σιγουριά. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι πλέον μόνο η αποκατάσταση και επαναφορά στην προ της κρίσης ισορροπία. Το ζητούμενο είναι οι κοινότητες να είναι έτοιμες να ανταποκριθούν καλύτερα στις μέλλουσες καταστροφές που η κλιματική αλλαγή θα κάνει όλο και πιο συχνές ή/και πιο έντονες.

Για τον σκοπό αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναπτύξει δύο πολιτικές γραμμές: της έκτακτης οικονομικής στήριξης στις προσπάθειες ανοικοδόμισης και της συνεχούς οικονομικής στήριξης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέρω ΕΣΠΑ. Ο συνδυασμός των δύο αυτών γραμμών δεν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη χώρα μας. Όλες οι εξαγγελίες των πρωθυπουργών, τέως και νυν, επικεντρώνονται στην προστασία των πολιτών και την αποκατάσταση των ζημιών με αποτέλεσμα οι επεμβάσεις στις πληγείσες περιοχές να εξασφαλίζουν, στην καλύτερη περίπτωση, την αποκατάσταση αλλά ποτέ την προσαρμοστικότητα και τη μείωση της τρωτότητάς τους.

Το προβλήμα είναι ότι ο κυβερνητικός χρόνος της τετραετίας δεν συμβαδίζει με αυτόν των σταδιακών και μακροχρόνιων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Το σκεπτικό που επικρατεί είναι λοιπόν « ας αντιμετωπίσουν oι επόμενες κυβερνήσεις την κλιματική αλλαγή». Η εγκύκλιος σχεδιασμού και κατάρτησης αναπτυξιακού προγραμματισμού για την περίοδο 2014-2020 αναφέρει σαφώς πως «η Ελλάδα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία στην προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή και στην πρόληψη και διαχείριση κινδύνων δεδομένης της γεωφυσικής τρωτότητας της χώρας και των οικονομικών δραστηριοτήτων της […] Επομένως, βασικός στόχος στο πεδίο αυτό είναι η αντιμετώπιση των κινδύνων από την κλιματική αλλαγή και τις φυσικές καταστροφές αλλά και ο μετριασμός των επιπτώσεων από αυτή ». Όμως και το προηγούμενο ΕΣΠΑ διέθετε κονδύλια για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή που έμειναν αναξιοποίητα.

Ορθά ο αναπληρωτής υπουργός περιβάλλοντος ανέφερε στις προγραμματικές του δηλώσεις στη Βουλή πως σύμφωνα με «τη μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδας, εάν δεν προσαρμοστούμε, το κόστος από την κλιματική αλλαγή στη χώρα μας θα φτάσει το 2100 τα 700 δισεκατομμύρια ευρώ!». Θα είναι άραγε η σημερινή κυβέρνηση αυτή που θα εγκαινιάσει τις πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα, ώστε τα όλο και συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα που βιώνουμε να μην αφαιρούν ζωές, καταστρέφουν σπίτια, μνημεία και υποδομές; Θα είναι άραγε η σημερινή κυβέρνηση αυτή που θα αντιμετωπίσει τις φυσικές καταστροφές σαν το ΄έναυσμα΄για να δομηθούν βιώσιμες κοινότητες και όχι σαν ΄ατύχημα΄για να ξαναχτιστούν οι πληγείσες περιοχές αμετάβλητες πάνω στα ερείπια τους;

* Η Χλόη Βλασσοπούλου είναι υπεύθυνη του τομέα Κλιματικής Αλλαγής