22 Οκτώβριος, 2018

Δημοκρατία και Διαδίκτυο

Αναστάσης Περράκης

Η Δημοκρατία όταν ξεκίνησε, υπήρξε επαναστατική διότι επέτρεψε σε μια σημαντική μειοψηφία του πληθυσμού (αυτή των ελεύθερων ανδρών) να αποφασίζουν ως σύνολο - και όχι ως άτομα - για τις τύχες της πόλης-κράτους.

Η Δημοκρατία όταν "επανευρέθηκε" μέσα από τα γραπτά των Ελλήνων φιλοσόφων, πέρασε από διάφορες μορφές και μετασχηματισμούς για περισσότερο από δύο αιώνες, μέχρι να κατασταλάξει με την βιομηχανική επανάσταση στην "καθολική" ψήφο των ανδρών. Μόνο μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, σταδιακά, η δημοκρατία καθιερώθηκε ώστε να περιλαμβάνει την πραγματικά καθολική ψήφο όλων των ενήλικων πολιτών, ανδρών και γυναικών. Σταδιακά και πάλι, βλέπουμε από τους ίδιους τους πολίτες που μετά από αρκετές χιλιετίες ανθρώπινου πολιτισμού έχουν δικαίωμα με την ψήφο τους να καθορίζουν το μέλλον τους, να απεμπολούν συστηματικά αυτό το δικαίωμα τους, μέσω της αποχής αλλά όχι υποχρεωτικά και της αδιαφορίας.

Η ιδέα της εκπροσώπησης των τοπικών κοινωνιών μέσα από αντιπροσώπους σε διάφορα θεσμικά πολιτικά σώματα - π.χ. βουλή, γερουσία - έρχεται κυρίως από τον 19ο αιώνα. Η επιλογή αυτής της μορφής δημοκρατίας ήταν σαφής: η πληροφορία αργούσε να διαχυθεί, τα περισσότερα ζητήματα και ανησυχίες ήταν τοπικού ενδιαφέροντος, και η εκπροσώπηση των τοπικών κοινωνιών στην κεντρική διοίκηση ήταν κύριο ζητούμενο. Στο 21ο αιώνα, η πληροφορία διαχέεται με ασύλληπτους ρυθμούς σε σχέση με αυτούς που υπήρχαν όταν καθιερώσαμε τις αρχές της δημοκρατίας μας και τα τοπικά ζητήματα μπορούν να φτάνουν στην κεντρική αλλά και στην περιφερειακή διοίκηση με ταχύτητα και ακρίβεια. Το διαδίκτυο κυριαρχεί, φέρνοντας μαζί του τεράστια πλεονεκτήματα στην ενημέρωση, στην επικοινωνία, στην ανταλλαγή απόψεων. Η άμεση πρόσβαση στους πολίτες, χωρίς το παλαιότερα αναπόφευκτο "φιλτράρισμα" των εφημερίδων, του ραδιοφώνου, και της τηλεόρασης, είναι η τεράστια ευκαιρία για να ενισχυθεί η λαϊκή βούληση και να ανθίσει η δημοκρατία. Γιατί όμως αυτή η τεράστια ευκαιρία του διαδικτύου, φαίνεται να συμπίπτει με την άνοδο του λαϊκισμού; Είναι το γεγονός τυχαίο, ή υπάρχει αιτιώδης συνάφεια;

Εάν θεωρήσουμε ότι υπάρχει αιτιώδης συνάφεια, γιατί το διαδίκτυο γίνεται φορέας λαϊκισμού, θεωριών συνωμοσίας, και εκμετάλλευσης από επιτήδειους ή και αδίστακτους πολιτικούς, ενώ άλλες ιδέες ευδοκιμούν λιγότερο σε αυτό; Αλλά αλήθεια, μήπως στην πραγματικότητα ευδοκιμούν και οι τεκμηριωμένες, επιστημονικές και τεχνοκρατικές ιδέες για την πολιτική στο διαδίκτυο; Πιστεύω πως ναι. Και πιστεύω πως δεν αγνοούνται. Απλά, πιστεύω ότι το υπάρχον πολιτικό σύστημα - με αρχή του την εκπροσώπηση των τοπικών κοινωνιών μέσω βουλευτών που εκλέγονται ως τοπικοί εκπρόσωποι από φυσική ψηφοφορία κάθε κάμποσα χρόνια - αποτυγχάνει να αποτυπώσει την μεταστροφή των πολιτών στην διαδικτυακή αντί της φυσικής επικοινωνίας. Κάπου εκεί γίνεται και μια ιδιόμορφη επιλογή, όπου μέσα από μια σειρά μηχανισμών που αδυνατώ να κατανοήσω αλλά υποψιάζομαι, στις κάλπες καταλήγουν λιγότερο οι περισσότερο πραγματικά ενημερωμένοι πολίτες και περισσότερο οι ιδεοληπτικοί διαφόρων αποχρώσεων.

Υπάρχει κάποια αλλαγή του πολιτικού συστήματος που θα μπορούσε να επιτρέψει την έκφραση της πραγματικά καθολικής λαϊκής βούλησης; Ποιος οφείλει να είναι ο ρόλος των κομμάτων σε μια τέτοια διαδικασία; Είναι ουτοπική η διαρκής ανανέωση των εκπροσώπων στην Βουλή μέσω μηχανισμών που να επιτρέπουν την διαρκή επιβεβαίωση αλλά και άρση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους εκπροσώπους τους; Είναι ο ρόλος των κομμάτων με την στερεότυπη έννοια τους πλέον επιθυμητός, ή μπορούμε να συζητάμε για δυναμικές, μεταβαλλόμενες, συσπειρώσεις εκπροσώπων στις οποίες συμμετέχουν οι πολίτες και οι εκπρόσωποι τους ανάλογα με τα διαρκώς μεταβαλλόμενα δεδομένα; Μπορούν μέσα από τέτοιες διαδικασίες να προκύψουν δυνατές και μακρόβιες δημοκρατικές κυβερνήσεις που ελέγχονται από τους αντιπροσώπους των πολιτών και κυβερνούν με βάση τους νόμους με λιγότερες πολιτικές εξαρτήσεις από κομματικά αλλά και εγκληματικά και επιχειρηματικά σκοτεινά συμφέροντα; Η δικιά μου απάντηση είναι ότι μάλλον αυτά είναι ουτοπικά. Αλλά κάποια βήματα όπως π.χ. η διαδικτυακή ψήφος για όλους, η παρουσία περισσότερων βουλευτών που χαίρουν της εμπιστοσύνης πολλών κομμάτων και δεν εκλέγονται μόνον μέσα από την κομματική ψήφο με την ταυτόχρονη παρουσία λιγότερων τοπικών εκπροσώπων στην Βουλή, αλλά ακόμα και η σταδιακή και όχι "τετράχρονη" ανανέωση της Βουλής, είναι βήματα που μπορούν να ανανεώσουν την Δημοκρατίας μας. Γιατί να μην ξεκινήσει μια αλλαγή του τρόπου με τον οποίο εκφράζεται και πραγματοποιείται η λαϊκή βούληση από την Ελλάδα; Αρκούμαστε στο γεγονός ότι στην Ελλάδα γεννήθηκε η Δημοκρατία, ή θα θέλαμε να λέμε ότι στην Ελλάδα αναγεννήθηκε η Δημοκρατία;

*Ο κ. Αναστάσης Περράκης είναι μέλος της Επιτροπής Διαλόγου

Πηγήanastassis-perrakis.blogspot.com