24 Οκτωβρίου, 2018

Αντιευρωπαϊστές λαϊκιστές, νέας κοπής δημαγωγοί

Μίλτος Κύρκος

Λίγους μήνες πριν από τις ευρωεκλογές, γινόμαστε μάρτυρες της αύξησης των εντάσεων μεταξύ των διαφόρων πολιτικών ομάδων που παίρνουν θέσεις γύρω από το ρήγμα που απειλεί να ενταφιάσει την κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια και να οδηγήσει την Ένωση σε μια καταστροφική αποσύνθεση. Γιατί το αποτέλεσμα των εκλογών θα σηματοδοτήσει το κατά πόσο θα δοθεί εντολή ώστε από καλύτερες θέσεις να υλοποιήσει η ΕΕ τις απαραίτητες και ήδη καθυστερημένες μεταρρυθμίσεις: ισχυρή τραπεζική ένωση, στήριξη αναπτυξιακής κατεύθυνσης -και όχι τυφλή εφαρμογή των προϋπολογισμών λιτότητας-, φορολόγηση του πλούτου όπου παράγεται, στήριξη των ασθενέστερων στρωμάτων, που αποκλείονται από τη ραγδαία μεταλλασσόμενη αγορά εργασίας, ισχυροί κανόνες στην παγκοσμιοποίηση όσον αφορά στην πρόσβαση στην πλούσια ευρωπαϊκή αγορά, κοινή πολιτική ασύλου στη βάση της αλληλεγγύης και της υπευθυνότητας κ.ά. Με λίγα λόγια, εάν το φάρμακο στην κρίση προσανατολισμού θα είναι «περισσότερες κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές, βαθύτερη ενοποίηση» ή θα ενισχυθούν οι δυνάμεις του αντιευρωπαϊκού λαϊκισμού, που υπόσχονται εύκολες και ανέξοδες λύσεις μέσω της αυταρχικής δημοκρατίας και της επιστροφής στους εθνικούς παραδείσους.

Η σύγκρουση έχει λάβει έντονο χαρακτήρα, γιατί η παρατεταμένη οικονομική ανασφάλεια αλλά και η διστακτική, αναβλητική πολιτική των φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων -που αφήνουν για αργότερα τις πολλές φορές δύσκολες αλλά απαραίτητες αποφάσεις- έχουν οδηγήσει στη δημιουργία ενός μπλοκ ετερόκλητων δυνάμεων, που ήδη έχουν κατακτήσει την εξουσία σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες, απειλώντας με τη ρητορική τους κατακτήσεις δεκαετιών στο όνομα εθνικών δήθεν λύσεων.

Για να γίνουν κατανοητά τα παραπάνω και να μπορέσουμε να ανιχνεύσουμε δυνατότητες και προτάσεις, καθώς και συμμαχίες, καλό είναι να ξεκαθαρίσουμε τη διαφορά της δημαγωγίας από τον νέο αντιευρωπαϊκό λαϊκισμό. Δημαγωγό, λοιπόν, μπορούμε να ορίσουμε τον ηγέτη ο οποίος μόνος του, εναντίον όλων, αναλαμβάνει να ξεκαθαρίσει την κόπρο του Αυγεία, υποσχόμενος άμεσες και κυρίως άκοπες λύσεις. Η κατάκτηση της όποιας εξουσίας είναι συνήθως και το ανώτατο σημείο στην αντισυστημική καριέρα ενός δημαγωγού, καθώς ούτε εύκολες λύσεις υπάρχουν ούτε χωρίς κόστος, οπότε, αλλάζοντας πρόσωπο, συνήθως μετασχηματίζεται σε αυτό που κατήγγελλε.

Οι μνημονιακοί ηγέτες είναι τα πιο πρόσφατα δείγματα μιας τέτοιας πολιτικής. Ο καθένας με τη σειρά του αρνούνταν την αναγκαιότητα μεταρρυθμίσεων και αναδιοργάνωσης της οικονομίας σε άλλη βάση από την πελατειακή, οπότε απλώς υπέγραφαν μνημόνια που ουδέποτε αξιοποιούσαν, καθώς δεν ήξεραν τι να τα κάνουν, αφού δεν τα είχαν σχεδιάσει οι ίδιοι. Καστελόριζο, Ζάππεια, Θεσσαλονίκη, μια μακρά πορεία διάψευσης των εύκολων λύσεων, όπου οι αντιμνημονιακοί ηγέτες εξηγούσαν με τη σειρά τους πόσο σημαντικά ήταν τα μνημόνια που οι ίδιοι υπέγραψαν.

Όμως ο αντιευρωπαϊκός λαϊκισμός δεν είναι απλώς δημαγωγικός, αλλά στοχεύει στα ίδια τα θεμέλια της δημοκρατίας. Κι αυτό, όχι από ιδεολογικές ρίζες, όπως κάνουν οι ναζί της Χρυσής Αυγής, αλλά γιατί στέκεται εμπόδιο στα σχέδια άσκησης της ανεξέλεγκτης εξουσίας τους. Γιατί έχει πια γίνει κατανοητό ότι δημοκρατία δεν υπάρχει σε μια χώρα εάν απλά και μόνο γίνονται εκλογές, αλλά κυρίως εάν υπάρχουν οι θεσμοί εκείνοι που εγγυώνται τον διαχωρισμό των εξουσιών και τον έλεγχο της παντοδύναμης εκτελεστικής εξουσίας.

Οι νέοι λαϊκιστές ηγέτες (Ορμπάν, Ερντογάν, Σαλβίνι, ο Πολωνός Κατσίνσκι), εκμεταλλευόμενοι τις -δικαιολογημένες- ανησυχίες των πολιτών για την οικονομική κατάσταση, τον ρόλο τους σε ένα ταχύτατα εξελισσόμενο τοπίο, την ταυτότητά τους και τις απειλές σε αυτή, συγκρούονται με τους θεσμούς που ανέφερα (δικαστική εξουσία, ανεξάρτητος Τύπος, κοινωνία των πολιτών), προτάσσοντας την ανάγκη «καθαρών λύσεων», πέρα από τον δημοκρατικό έλεγχο και τις δεσμεύσεις του κράτους δικαίου.

Φυσικά, εύκολες λύσεις δεν υπάρχουν και τα λαϊκιστικά καθεστώτα, που στηρίζονται κατά μεγάλο μέρος στα ευρωπαϊκά κονδύλια και στις πολιτικές που έχουν διαμορφωθεί στην Ένωση την οποία τόσο έντονα καταγγέλλουν, θα τεθούν αναπόφευκτα μπροστά σε τεράστια προβλήματα, αλλά, εάν έχουν οδηγήσει σε αποσύνθεση την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα είναι πολύ αργά για να μαζέψουμε τα ερείπια. Γι’ αυτό πρέπει να υπάρξει ένας οργανωμένος διάλογος, που θα αρχίζει από την επιβεβαίωση του τι σημαίνει φιλοευρωπαϊκό σήμερα που η ΕΕ παραπαίει πολιτικά και θα έχει στόχο τη δημιουργία ενός φιλοευρωπαϊκού, προοδευτικού πόλου, όχι αναγκαστικά με οργανωτικές διαστάσεις, αλλά ως χώρου συνεννόησης για το αύριο.

*Ο Μίλτος Κύρκος είναι ευρωβουλευτής με το «Ποτάμι».

Πηγή: Νέα Σελίδα