24 Ιουνίου, 2017

Αντί μνημοσύνου-21 χρόνια χωρίς τον Αντρέα

Γιάννης Παπανικολάου

Είναι εικοσιένα χρόνια μετά τον θάνατο ενός μεγάλου -αλλά ενδεχομένως αμφιλεγόμενου ηγέτη- επαρκής χρόνος για να αξιολογηθεί αντικειμενικά η πολιτική του διαδρομή; Aν το κριτήριο είναι η επιστημονική αρτιότητα και η ουδετερότητα μάλλον όχι.

Όμως σε μια χώρα όπως η Ελλάδα του 2017 που ακόμα αναζητά μετά από πολλά χρόνια πρωτοφανούς κρίσης τον πολιτικό της βηματισμό, ο πειρασμός της διερεύνησης του παρελθόντος είναι ανυπέρβλητος. Ο Ανδρέας ήταν όντως ένας χαρισματικός πολιτικός. Αυτό πλέον το ομολογούν ακόμα και οι τότε πολιτικοί του αντίπαλοι.

Tην περίοδο ΄81-΄96 έγιναν σίγουρα πολλά και σημαντικά, που ουδείς καλοπροαίρετος μπορεί να αμφισβητήσει. Πιστεύω όμως ακράδαντα ότι εάν είχε ξεκινήσει το ΄81 ένα πρόγραμμα τολμηρών μεταρρυθμίσεων, τότε που ο Ανδρέας ήταν πολιτικά κυρίαρχος και είχε την σχεδόν απόλυτη αποδοχή του κόσμου, η μοίρα της Ελλάδας θα ήταν διαφορετική.

Δυστυχώς όμως δεν συνειδητοποιήθηκε επαρκώς η ανάγκη δραστικών παρεμβάσεων στην οικονομία που να προσιδιάζουν με το νέο ανταγωνιστικό πλαίσιο λειτουργίας της ως πλήρους μέλους της ΕΟΚ. Ακόμα και με την καθυστερημένη υιοθέτησή του μετά τις εκλογές του ΄85, εάν είχε εφαρμοστεί το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης (΄85-΄87), που τερματίσθηκε άδοξα με την παραίτηση Σημίτη στα τέλη του ΄87, πάλι θα είχαν αποφευχθεί τα χειρότερα.

Παρόλο που το 1996, όταν πέθανε, οι μακροοικονομικοί δείκτες κινούνταν σε αποδεκτά επίπεδα, το παραγωγικό δυναμικό της χώρας μια ολόκληρη 15ετία μετά το ΄81, δεν αναδιαρθρώθηκε ποτέ στον βαθμό που ήταν αναγκαίο. Αντίθετα σταδιακά επικράτησε ένα κλίμα έντονου καταναλωτισμού, το οποίο εξέθρεψαν σε μεγάλο βαθμό ευρωπαϊκοί πόροι που σπαταλήθηκαν.

Παράλληλα, με κύρια ευθύνη των επίδοξων επιγόνων του, τότε μπήκαν και τα θεμέλια του κομματικού κράτους λόγω της επιδίωξής τους να δημιουργήσουν «μηχανισμούς» επιρροής για την μετά-Ανδρέα εποχή.

Τέλος, η εξαιρετικά λανθασμένη ανάμειξη μετα το 1987 του οικογενειακού του περίγυρου στο σύστημα διοίκησης τόσο της Κυβέρνησης όσο και του Κινήματος έβλαψε και τα δυο. Απέτρεψε, δε, την εξέλιξη του ΠΑΣΟΚ σε ένα σύγχρονο σοσιαλιστικό ευρωπαϊκό κόμμα. Αυτό δυστυχώς δεν κατεστη δυνατό ούτε κατά την οκταετή πρωθυπουργική θητεία του κ.Σημίτη. Την τόσο αναγκαία μετεξέλιξη του ΠΑΣΟΚ, μάλλον μόνο ο ίδιος ο ιδρυτής του θα μπορούσε να καταφέρει.

Εν κατακλείδι, παρά το σημαντικό έργο του σε πολλούς τομείς, το κυρίαρχο συναίσθημα που με διακατέχει είναι αυτό της μεγάλης χαμένης ευκαιρίας. Για μια ανταγωνιστική οικονομία, για μια λειτουργική δημόσια διοίκηση, για σύγχρονους θεσμούς, για αποτελεσματική κοινωνική προστασία.

Όσο χαρισματικός και να είναι κάποιος ηγέτης, εάν δεν υπάρχει πίσω του μια υψηλού επίπεδου ηγετική ομάδα, ένας αξιοκρατικός κομματικός μηχανισμός, μια δεξαμενή ικανών και έμπειρων στελεχών και ένα αξιόπιστο και καλά επεξεργασμένο σχέδιο που να μπορεί να κινητοποιήσει την κοινωνία, μόνος του κανείς δεν μπορεί να «σηκώσει» τη χώρα πάνω του.

Τα συμπεράσματα αυτά είναι απολύτως επίκαιρα και σήμερα. Καλό θα ήταν να τα λάβουν σοβαρά όλοι. Τόσο οι εν ενεργεία όσο και οι επίδοξοι κυβερνήτες. Ειδικά σε μια εποχή που η όποια μεταπολιτευτική «αθωότητα» έχει χαθεί από καιρό, ο χρόνος λειτουργεί αντίστροφα, η Ε.Ε. βιώνει και αυτή μια απίστευτη υπαρξιακή κρίση, η γειτονιά μας πυρπολείται και η κοινωνία είναι σε απόγνωση.

*Ο Γιάννης Παπανικολάου είναι μέλος της Επιτροπής Διαλόγου