3 Δεκέμβριος, 2018

4 Τρόποι για να Υπονομεύσεις τη Θέση της Γυναίκας στην Πολιτική και τη Δημόσια Σφαίρα

Μαρία Δαμανάκη

Ομιλία της Μαρίας Δαμανάκη στο TEDxDrapanos Women με θέμα το "Showing Up"

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός πολιτικού και μιας κυρίας;

Όταν ένας πολιτικός λέει ναι, εννοεί ίσως. Όταν λέει ίσως, εννοεί όχι. Και αν πει όχι, τότε δεν είναι πολιτικός. Από την άλλη, όταν μια κυρία λέει όχι, εννοεί ίσως. Όταν λέει ίσως, εννοεί ναι, και αν πει ναι, τότε - λυπάμαι - δεν είναι κυρία.

Με το ανέκδοτο αυτό έκλεισε την εισήγησή του πριν από κάποια χρόνια, γνωστός άνδρας πολιτικός σε διεθνή διάσκεψη ηγετών κρατών.

«Ατυχής» στιγμή; Ίσως. Ας πάμε όμως ένα βήμα πίσω κι ας αναλογιστούμε: πόσες τέτοιες «ατυχείς» στιγμές δεν συμβάλλουν καθημερινά στη γενική εικόνα υπονόμευσης της θέσης της γυναίκας στα κοινά και στο πεδίο των διεκδικήσεων;

Πόσες φορές στοιχεία όπως:

1. Η ηλικία

2. H εξωτερική εμφάνιση

3. H θηλυκότητα ή η απουσία αυτής

4. H γυναικεία φύση αυτή καθαυτή

δεν μετατρέπονται σε επιχείρημα που δικαιολογεί την άνιση αντιμετώπιση των φύλων στην πολιτική και τη δημόσια σφαίρα;

Τα παραδείγματα, πολλά:

- Η 29 ετών, εκλεγμένη στο Κογκρέσο, Alexandria Ocasio - Cortez, άκουσε πολλές φορές προεκλογικά πως λόγω του νεαρού της ηλικίας της πρέπει να σιωπά γιατί δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει τα ζητήματα που θίγει.

-Η, άλλοτε ηγέτης της αντιπολίτευσης στη Νότια Αφρική, Λίντιβε Μαζιμπούκο διέκοψε την ομιλία της όταν μέρος του κοινού άρχισε να περιγελά το χτένισμά της.

- Η γραμματέας των Πρασίνων στη Γαλλία, Σεσίλ Ντυφλό, κάποτε κατηγορήθηκε ότι επέλεξε με τέτοιο τρόπο τα ρούχα της, ώστε οι άλλοι να προσέχουν αυτά που φοράει και όχι αυτά που λέει.

Τα σεξιστικά τσιτάτα κυριαρχούν στο δημόσιο λόγο. Επενεργούν στο υποσυνείδητο του ακροατή. Πολύ συχνά τον κάνουν να τα αποδεχτεί και να τα αναπαραγάγει, ενισχύοντας έτσι προκαταλήψεις και στερεότυπα ετών. Κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι
αποτελούν σημαντικό παράγοντα που προλειαίνει το έδαφος για την άνιση μεταχείριση των φύλων. Υπάρχουν όμως άραγε και λιγότερο εμφανείς - μα εξίσου επικίνδυνοι, τρόποι με τους οποίους μπορεί να υπονομευθεί η θέση της γυναίκας στα κοινά;

Σήμερα θα σας μιλήσω για 4 από αυτούς. Για 4 τρόπους που, παρά τις διαφορές τους, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: είναι εύκολο να διαφύγουν της προσοχής μας γιατί φαίνεται να δημιουργούν μια προοδευτική κουρτίνα. Μια κουρτίνα που σχεδόν ποτέ δεν καταφέρνει να εκπληρώσει το σκοπό της, γιατί άλλοτε είναι μικρή, άλλοτε σκισμένη και άλλοτε διάφανη.

Ας δούμε λοιπόν μαζί ποιοι είναι αυτοί.

Πρώτος τρόπος υπονόμευσης: Η ανάδειξη της γυναίκας για τους λάθος λόγους

Έχετε σκεφτεί ποσες άραγε φορές η ανάδειξη γυναικείων προτύπων είναι αποτέλεσμα εμπεδωμένης ισότητας σε μια κοινωνία; Ας δούμε το παράδειγμα της Νέας Ζηλανδίας. Είναι θεωρητικά ασφαλές να υποθέσουμε ότι στη Νέα Ζηλανδία, οι 3 γυναίκες που έχουν βρεθεί έως σήμερα στο Πρωθυπουργικό αξίωμα, προέκυψαν από μια κοινωνία με προοδευτικές αντιλήψεις σχετικά με τη θέση των δύο φύλων.

Είναι όμως εξίσου εύκολο να βγάλουμε το ίδιο συμπέρασμα για κάθε κράτος με γυναίκα Πρωθυπουργό;

Πηγαίνοντας στην περίπτωση του Μπαγκλαντές, μιας κοινωνίας ως επί το πλείστον μουσουλμανικής, θα διαπιστώσουμε ότι τα τελευταία 30 σχεδόν χρόνια στο πρωθυπουργικό αξίωμα εναλλάσσονται δύο γυναίκες. Εκ πρώτης όψης φαντάζει εντυπωσιακό, μεταφέροντας μια εικόνα κοινωνικής προόδου και ίσης μεταχείρισης. Τα πράγματα όμως δεν είναι ακριβώς έτσι. Οι δυο αυτές γυναίκες Πρωθυπουργοί ανέλαβαν την ηγεσία των κομμάτων τους, των ισχυρότερων κομμάτων στο Μπαγκλαντές, ως κόρες και σύζυγοι των προκατόχων τους μετά τις δολοφονίες τους, προκειμένου τα κόμματα τους να μην οδηγηθούν στη διάλυση.

Ο κίνδυνος σε περιπτώσεις ανάδειξης αντίστοιχες με αυτή, υποκρύπτεται στο ότι χάνονται οι λόγοι για τους οποίους αξίζει να αναδειχθεί η γυναίκα ως ικανή στο δημόσιο βίο.

Δεύτερος τρόπος υπονόμευσης: Όταν οι συνθήκες ανάδειξής της γυναίκας την περιορίζουν υπέρμετρα

Πώς θα σου φαινόταν,αν με αφορμή ανασχηματισμό, λίγο πριν τη λήξη της θητείας της αυτοδιοικητικής αρχής στην περιοχή σου, αναλάμβανες ρόλο για πρώτη φορά στο νέο σχήμα εσύ και άλλες 3 γυναίκες;

Πώς θα αντιδρούσες αν παρότι ήσουν διακεκριμένη οικονομολόγος, σου πρότειναν το υπουργείο Πολιτισμού αντί το Υπουργείο Οικονομικών;

Για ποιο λόγο ενώ μέχρι πρότινος ήσουν στην εφεδρεία,σε καλούν τώρα για να διαχειριστείς μια μεγάλη κρίση;

Η επιθυμία για επικοινωνιακή αξιοποίηση του “προοδευτικού” αέρα που χαρίζει η ανάδειξη γυναικών σε θέσεις ευθύνης δεν είναι σπάνιο φαινόμενο.

Αυτή η αξιοποίηση συνοδεύεται συνήθως από τα εξής χαρακτηριστικά:

-ότι δεν δίδεται καθόλου χρόνος στη γυναίκα για να ασκήσει τα καθήκοντα που της ανατίθενται.

-ότι την περιορίζουν σε χαμηλής δυναμικής θέσεις, μακριά από τα παραδοσιακά ανδροκρατούμενα χαρτοφυλάκια.

-ότι την καλούν να αναλάβει τη διαχείριση μιας ήδη βεβαρημένης κατάστασης μαζί φυσικά με την ευθύνη της αυξημένης πιθανότητας αποτυχίας.

Ο κίνδυνος στην ανάδειξη με τέτοιους όρους είναι ο εξής: η τακτική αυτή τοποθετεί μια γυάλινη οροφή στη δυνατότητα ανάληψης αξιωμάτων, μην επιτρέποντας έτσι στη γυναίκα να αναδειχθεί ουσιαστικά.

Τον τρίτο τρόπο υπονόμευσης  τον χαρακτηρίζω ως έναν εμ-φύλιο πόλεμο αλλιώς - έναν πόλεμο, δηλαδή, όχι μεταξύ μελών της ίδιας φυλής - μα του ίδιου φύλου.

Για να ανιχνεύσουμε αυτόν τον ιδιότυπο εμφύλιο, δεν έχουμε παρά να αναρωτηθούμε κατά πόσον φέρει πάντα θετικό πρόσημο η ύπαρξη ισχυρών γυναικών στη δημόσια σφαίρα. Κοινώς, ταυτίζεται πάντα με προοδευτικές αντιλήψεις το γυναικείο πρότυπο;

Τι είναι αυτό που διαφοροποιεί τις φεμινίστριες που ζητούσαν δικαίωμα ψήφου από τις ακτιβίστριες που διαδηλώνουν κατά των αμβλώσεων και από τις γυναίκες ηγέτες ακροδεξιών κομμάτων;

Μα φυσικά οι διεκδικήσεις τους. Και στις διεκδικήσεις των τελευταίων υπάρχει η εξής αντίφαση: Πρόκειται για γυναίκες που ζητούν μεν να ακουστούν οι ίδιες, προκειμένου όμως να υποστηρίξουν ότι η γυναίκα δεν πρέπει να ακούγεται.

Η επικινδυνότητα μιας τέτοιας κατάστασης βρίσκεται στο ότι βάζει τον ακροατή σε μια λογική νομιμοποίησης των προκαταλήψεων επειδή εκφέρονται από εκπροσώπους του ίδιου φύλου με αυτό στο οποίο αναφέρονται.

Τέταρτος τρόπος υπονόμευσης: Οι ανοχύρωτες διεκδικήσεις

Το μόνο σίγουρο σε έναν κόσμο προκαταλήψεων είναι πως τα γυναικεία κινήματα και χρειάζονται γερά θεμέλια και προσεκτικά βήματα. Μπορεί να ξεκινήσεις να χτίζεις έναν τοίχο με στέρεες βάσεις  - αν όμως από τη μέση και πάνω αντικαταστήσεις τα τούβλα με άμμο, ο τοίχος θα είναι ευάλωτος στις καιρικές συνθήκες και στις εξωτερικές επιθέσεις.

Έτσι συμβαίνει και με τις διεκδικήσεις. Μπορεί να ξεκινήσουν δυναμικά, λόγω δικαιολογημένης αγανάκτησης, με ελπίδα να αλλάξουν τα δεδομένα, να αφυπνίσουν και να πάνε την κοινωνία μπροστά, αν όμως δεν τις διαφυλάξεις, αν δεν τις
προστατεύσεις, υπάρχει η πιθανότητα στην πορεία να διαστρεβλωθούν, να απαξιωθούν και να χάσουν τα κοινωνικά τους ερείσματά.

Ποιος ο κίνδυνος σε αυτό; Πέρα από τον χαμένο χρόνο και κόπο, πέρα από την ήττα των δικαιωμάτων, οι αφύλακτες διεκδικήσεις συχνά όχι μόνο δεν αποκρούουν τα στερεότυπα, αλλά καταλήγουν να τα ενισχύουν, δίνοντας δίκιο στους επικριτές των διεκδικήσεων.

Αν υπάρχει κάτι λοιπόν που αξίζει να κρατήσουμε από αυτή την ομιλία, αυτό είναι είναι πως δεν πρέπει να συμβιβαζόμαστε ή να εφησυχάζουμε με το επίπεδο των κατακτήσεων αναφορικά με τα ζητήματα ισότητας των φύλων. Ο λόγος απλός: πολλές φορές οι κατακτήσεις αυτές δεν είναι ούτε ουσιαστικές, ούτε στέρεες αλλά φαινομενικές και σαθρές.

Οι εχθροί μας στον αγώνα εδραίωσης των γυναικών, είναι πολλοί.

Όπως όμως λέει ο Αριστοφάνης στους Όρνιθες: «Ποιος έμαθε τα κράτη/να χτίζουν τείχη; Ποιος έμαθε τις πόλεις να εξοπλίζονται, να συγκροτούν στρατό και στόλο; Όχι οι φίλοι,οι εχθροί.»

Να αναγνωρίσουμε λοιπόν τους εχθρούς μας και να εξοπλιστούμε. Αυτό πρέπει να είναι το κύριο μας μέλημα. Να παλέψουμε για να αλλάξουμε την αντίληψη των κοινωνιών, την αντίληψη του μικρόκοσμου μας. Να μην περιοριζόμαστε σε συνθήκες
που δεν μας ταιριάζουν. Να αναζητούμε το περιεχόμενο – οχι την εικόνα. Και κυρίως να διαφυλάσσουμε τις διεκδικήσεις μας. Μόνο έτσι θα κατακτήσουμε τη θέση που πραγματικά μας αξίζει.

TEDxDrapanosWomen

*Η Μαρία Δαμανάκη είναι επικεφαλής Νεολαίας του Ποταμιού